Câu hỏi
“Tầm quan trọng của Cổng Phía Đông thành Giê-ru-sa-lem là gì?”
Trả lời
Thành Cổ Giê-ru-sa-lem được bao quanh bởi một bức tường có tám cổng chính. Đi ngược chiều kim đồng hồ từ cổng chính bắc, ta có Cổng Hê-rốt, Cổng Đa-mách, Cổng Mới, Cổng Jaffa, Cổng Si-ôn, Cổng Phân, Cổng Phía Đông, và Cổng Sư Tử. Cổng Phía Đông hướng mặt về Núi Ô-li-ve qua Thung Lũng Kít-rôn, là rất đặc biệt vì nó đã bị niêm phong hoàn toàn. Một vài nhà bình luận cho rằng việc Cổng Phía Đông bị đóng kín là sự ứng nghiệm lời tiên tri trong Kinh Thánh.
Cổng Phía Đông còn được gọi là Cổng Vàng hay Cổng Đẹp (Công Vụ 3:2). Trong tiếng Hê-bơ-rơ nó được gọi là Sha’ar Harahamim, là “Cổng Của Sự Thương Xót.” Hiện nay nó là cánh cổng cổ nhất trong Thành Cổ, đã được xây dựng từ thế kỷ thứ 6 – 7 SC. Hơn thế nữa, nó chính là cánh cổng mở ra hướng tiếp cận trực tiếp nhất với Núi Đền – nếu một người có thể đi qua những chiếc vòm của Cổng Phía Đông, thì sẽ đến được rất gần với vị trí đền thờ của người Do Thái ngày xưa. Khi Chúa Giê-xu tiến vào thành Giê-ru-sa-lem từ núi Ô-li-ve trong Ma-thi-ơ 21, Ngài dùng một cánh cổng ở cùng một vị trí với Cổng Phía Đông hay Cổng Vàng ngày nay.
Cổng Phía Đông đã bị niêm phong vào năm 1540-41 SC theo lệnh của Suleiman Đại Đế, một quốc vương của Đế Chế Ottoman. Người ta tin rằng việc đóng chặt Cổng Phía Đông chính là để cản trở Đấng Mê-si của người Do Thái bước vào thành Giê-ru-sa-lem. Truyền thống Do Thái khẳng định rằng Đấng Mê-si sẽ vào thành qua Cổng Phía Đông khi Ngài đến để cai trị. Suleiman với niềm tin Hồi Giáo đã ra sức ngăn chặn kế hoạch của Đấng Mê-si bằng bức tường xi-măng cao 5 mét. Cổng Phía Đông vẫn bị niêm phong trong suốt gần 500 năm qua.
Chính sự niêm phong của Cổng Phía Đông đã khiến cho nhiều người nghiên cứu các lời tiên tri phải bật dậy và bắt đầu để ý. Sách Ê-xê-chi-ên chứa đựng một vài chi tiết liên quan đến một cánh cổng hướng về phía đông. Trong Ê-xê-chi-ên 10:18-19, vị tiên tri nhìn thấy vinh quang của Đức Chúa Trời lìa khỏi đền thờ qua “lối vào của cổng phía đông nhà Đức Giê-hô-va”; vinh quang của Chúa đi về phía đông của thành hướng về núi Ô-li-ve (Ê-xê-chi-ên 11:23). Kế đó, Ê-xê-chi-ên nhìn thấy vinh quang Đức Chúa Trời trở lại đền qua “cổng nhìn về phía đông” (Ê-xê-chi-ên 43:1-5).
Kế đó, trong Ê-xê-chi-ên 44:1-2, chúng ta đọc thấy cổng này bị đóng: “Người ấy đem tôi đến cổng ngoài của nơi thánh hướng về phía đông. Cổng ấy vẫn đóng. Đức Giê-hô-va phán với tôi: “Cổng nầy sẽ đóng luôn, không mở nữa. Chẳng ai được vào cổng nầy vì Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên đã vào bằng cổng ấy. Vì thế, cổng ấy phải đóng lại.” Cuối cùng, trong Ê-xê-chi-ên 46:12 chúng ta đọc thấy có một người, một “vua”, có thể đi vào thông qua cổng phía đông: “Khi vua dâng cho Đức Giê-hô-va một tế lễ tình nguyện … thì người ta sẽ mở cổng phía đông cho vua … Sau đó, vua đi ra, và khi đã đi ra rồi thì cổng phải được đóng lại.”
Một số người diễn giải những phân đoạn này là Ê-xê-chi-ên đang chỉ về Đức Chúa Giê-xu Christ. Vinh quang của Đức Chúa Trời tiến vào trong đền thờ được ví như sự vào thành vinh hiển của Chúa Giê-xu (Ê-xê-chi-ên 43:2; Ma-thi-ơ 21:1-11). Mạng lệnh phong tỏa vĩnh viễn Cổng Phía Đông bởi vì chính Chúa đã vào bởi đó (Ê-xê-chi-ên 44:2) được xem như lời tiên báo về việc người Hồi Giáo dựng tường chắn trước Cổng Phía Đông vào năm 1540 SC. Và cuối cùng, vị “vua” mà cửa ấy sẽ mở cho (Ê-xê-chi-ên 46:12) được xem như chính Đấng Christ khi Ngài đến thế gian lần thứ hai – Chúa Bình An sẽ trở lại trên đỉnh núi Ô-li-ve (Xa-cha-ri 14:4) và tiến vào Giê-ru-sa-lem bằng con đường được mở lại qua Cổng Phía Đông.
Cách diễn giải này rất phổ biến và đã dẫn đến nhiều sự suy đoán đầy kịch tính và cách nào và khi nào Cổng Phía Đông sẽ được gỡ niêm phong. Tuy nhiên, có một vài vấn đề về bối cảnh với cách diễn giải này.
Trước hết, có một trở ngại khi kết nối “cổng hướng về phía đông” với Cổng Phía Đông của Thành Cổ Giê-ru-sa-lem. Ê-xê-chi-ên đặc biệt nói cánh cổng mà ông nhìn thấy là “cổng ngoài của nơi thánh” (Ê-xê-chi-ên 44:1); có nghĩa đó là cổng dẫn vào hành lang đền thờ, chứ không phải cổng thành.
Thứ hai, Cổng Phía Đông thành Giê-ru-sa-lem không phải là cùng một cánh cổng mà Chúa Giê-xu đã cưỡi lừa đi qua trong sự vào thành vinh hiển của Ngài. Cửa Đông hiện đại ngày nay đã được xây dựng sau thời kỳ Đấng Christ tại thế. Cánh cổng nguyên thủy do Nê-hê-mi xây dựng (có khả năng bắt nguồn từ thời Sa-lô-môn) hiện đang nằm dưới lòng đất, bên dưới cánh cổng hiện tại, như được ghi chép lại bởi nhà khảo cổ học James Fleming vào năm 1969. Chính qua cánh cổng thấp hơn này (hiện đang nằm dưới lòng đất) mà Chúa Giê-xu đã đi qua để vào thành Giê-ru-sa-lem năm 30 SC.
Thứ ba, đền thờ mà Ê-xê-chi-ên đã xem thấy trong chương 40-47 không phải là cùng một đền thờ mà chính Chúa Giê-xu đã vào, và thành Giê-ru-sa-lem mà ông mô tả khá khác biệt so với Thành Cổ Giê-ru-sa-lem mà chúng ta biết đến ngày nay. Đền thờ của Ngàn Năm Bình An (đền thờ thứ ba) được đo đạt trong Ê-xê-chi-ên có kích thước lớn hơn khá nhiều so với hai đền thờ trước kia, và thành Giê-ru-sa-lem của Ngàn Năm Bình An cũng sẽ có mười hai cổng, chứ không phải tám (Ê-xê-chi-ên 48:30-35).
Cuối cùng và quan trọng nhất, vị “vua” trong Ê-xê-chi-ên 46 không phải là Đấng Mê-si. Thay vào đó, ông là người cai quản Giê-ru-sa-lem trong vương quốc Ngàn Năm Bình An. Ông không phải là Chúa Giê-xu, nhưng phục vụ dưới thẩm quyền của Ngài. Chúng ta biết rằng vị vua này không phải Chúa là bởi vì ông phải tự dâng của lễ chuộc tội cho chính mình cũng như cho dân sự: “'Trong ngày ấy, vua sẽ vì mình và vì cả dân chúng trong xứ mà chuẩn bị một con bò đực làm tế lễ chuộc tội” (Ê-xê-chi-ên 45:22). Dù cho vị vua này là ai, thì ông cũng là con người với bản tính tội lỗi và cần được chuộc tội cho.
Tổng kết lại, “cổng hướng về phía đông” mà Ê-xê-chi-ên mô tả là một cánh cổng khác so với Cổng Phía Đông hiện hữu ngày nay trên tường thành cổ Giê-ru-sa-lem. Cánh cổng hiện đang bị niêm phong chưa hề tồn tại trong thời kỳ Đấng Christ, nên Chúa chưa bao giờ đi qua cánh cổng này. Vị trí của cánh Cổng Phía Đông trước đó (là cổng mà chính Chúa Giê-xu đã đi qua) hiện nằm dưới lòng đất ngày nay, và nó không trùng khớp với mô tả chi tiết về công trình đền thờ tương lai được đưa ra trong Ê-xê-chi-ên 40-42.
Chúng ta có thể suy ra rằng, cổng hướng về phía đông trong Ê-xê-chi-ên 44 sẽ là một phần của công trình đền thờ trong Ngàn Năm Bình An ở tưởng lai. Nó vẫn còn chưa được xây dựng.
Vậy thì ta diễn giải việc vinh quang của Đức Chúa Trời đến và đi khỏi đền thờ, cùng lời tiên tri về Cổng Phía Đông sẽ bị đóng lại của Ê-xê-chi-ên như thế nào? Thế này: vị tiên tri nhìn thấy vinh quang Chúa rời khỏi đền thờ trong chương 10 bởi vì tội lỗi gớm ghiếc của dân sự - đây là đền thờ thứ nhất, bị hủy phá bởi người Ba-by-lôn vào năm 586 TC. Sau đó, ở chương 43, Ê-xê-chi-ên nhìn thấy vinh quang ấy trở lại đền thờ - đây là đền thờ mới, được mở rộng trong vương quốc Ngàn Năm Bình An. Trong chương 44, Ê-xê-chi-ên được báo cho biết rằng cổng đền thờ phía đông phải đóng lại, “vì Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên đã vào bằng cổng ấy. Vì thế, cổng ấy phải đóng lại” (câu 2). Nói cách khác, trong vương quốc Ngàn Năm Bình An, vinh quang của Đức Chúa Trời sẽ không rời khỏi đền thờ nữa. Con đường lần trước Ngài đã từ đó đi ra (hướng về phía đông) bị đóng lại, biểu trưng rằng sự hiện diện của Đức Chúa Trời sẽ ở mãi giữa vòng dân sự của Ngài. Cổng Phía Đông sẽ chỉ được mở trong ngày Sa-bát và ngày Trăng Mới để vua thực hiện công việc tế lễ của mình (Ê-xê-chi-ên 46:1-2).
English
“Tầm quan trọng của Cổng Phía Đông thành Giê-ru-sa-lem là gì?”
