Kutang
Atin bang Dios?
Sagot
Ing metung keng pekamumuna ampong pekamaulagang kutang a dapat pakaisipan na ning ninumang tau ing kung tutu bang ating Dios o ala. Dakal la reng opinyun tungkul keng Dios, oneng ing pamanyagut king kutang a atin bang Dios? ing kailangan mirinan atensyun ampo atin yang dakal sasakupang ideya ampong ebidensya ing kutang a ini. Bandang talwi, ding akakit tamu king karanasan da ring tau, siyensya, lohika, ampong kasaysayan ing magresulta king metung a siguradung sagut: wa, tutung atin Dios.
Madalas, iti ing kukutang da, “Atin kang patune a ating Dios?” Ing problema keta, agyang tiyak ya ing katutuan, ala talagang malalyaring tiyak a patune king luwal na ning purung lohika ampong matematika. Uli na nita, ali la mangailangan tiyak a patune ding ukuman ban mamie pasya; nune sisikapan dalang ilako ing awsan dang “reasonable doubt” o ing makatwirang pamagalinlangan ampong isaalang-alang nung nanu ing “most probable” o ing pekamalamang.
Ali makatwiran ing pamanyad “patune” king Dios a ali naman atangian na ning ninuman. Agyang keti yatu ali nala man makanyan ding gagawan da reng ebidensya o reng tau. Aliwa yang aliwa ing pamagtagpu king katutuan ampo ing pamagtanggap keti. Manatili yang ali kapanipaniwala ing metung a argumentu para kareng taung desididung ali maniwala agyang pakananu ya kaustu ampo kapanipaniwala iti. Para kareng matibe ing pamagduda ra, ali ya ita “patune,” agyang makakumbinsi ya iti kareng halos ninu man. Mas maimpluwinsya ya ing intensyun na ning metung a tau kesa king nanumang ebidensyang akaiarap na.
Buri nang sabian, ating ulaga na ning “pamanialpantaya” ing kailangang abutan—at ali mu tungkul king nung atin bang Dios. Lagpas ya keng abilidad tamu ing perpektung kebaluan. Magpalabug lang lawe ring pamagkiling ampong pamagkapanatiko. Pane ating maragul a pagitan kareng bage a agyu tamung abalu ampo kareng bage a panwalan tamu. Tutu ya iti kareng pareung magduda ampong maniwala. Ali tana la man ngan abalu ring egana ganang detalyi balang lulukluk tamu keng silya, balang mamangan, o balang mamanik king eran. Ating tamung akakit a sukad na ning pamanialpantaya kareng bage a reta. Kikilus tamu agyang ating bage a ali tamu balu, uling kareng bage a balu tamu. Iti ing diwa na ning pamanialpantaya agpang king Biblia, pati ing pamanialpantaya king nung atin bang Dios. Magtiwala tamu king balu tamu, at uli na nita, kikilus tamu agyang ali ya lubus ing aintindian tamu (Hebreo 11:6).
Ing metung a tau, kikilalanan ne man ing Dios o ali, atin yang kayabe a pamanialpantaya iting pasya. Ali ya mangailangang bulag a pamanialpantaya ing pamagtiwala king Dios (Juan 20:29), oneng ali ne murin agyung daigan ing marok a pamagtutul (Juan 5:39-40). Ding karanasan da ring tau, ing lohica, ampo ring ebidensyang malyaring suryan ding magpatibe king pamanialpantaya, deni ngan ding makasaup pakibatan ing kutang nung atin bang Dios.
Atin bang Dios? — Karanasan da ring tau
Maralas magumpisa king lohikal a argumentu ing diskusyun tungkul king nung atin bang Dios. Atin ne man saysay ita, oneng ali naman iti ing normal a paralan ning pamanisip ning tau. Ala ninu mang tau ing magumpisa king alang pananaw agyang ditak, kayi manenaya yang tukyan ing metung a katwiran bayu ya makabuung opinyun. Ding tau dirinan neng ulaga ing bie basi king yatung makapalibut karela. Anyapin, dapat mung magumpisa king karanasan na ning tau ing pananaw na tungkul king nung atin bang Dios. Kaybat na niti, malyari tamung gumamit lohika ban surian la rening pananaw.
Ating ebidensyang ating Dios king aldoldong karanasan da ring tau (Roma 1:19-20; Ding Dalit 19:1; Ecclesiastes 3:11). Kayabe keti ing likas tamung pakiramdam ning moralidad. Akakit murin iti king malinong disenyu na ning meto sikluban king paligid tamu. Ing bie na ning tau matutulak ya king kapanwalan a ing katutuan, pamanlinlang, lugud, pikasaman, kayapan, kerokan, at aliwa pang bage, tutu la ampong atin lang kabaldugan. Mas maniwala la ring keraklan kareng tau king kasaysayan keng metung a realidad a mas maragul pa kesa keng pisikal a akakit.
Syempre ali nala man agad tiyak a ebidensya ring karanasan tamu bilang tau. Kaya pin ing Dios gagamitan ne ing egana ganang kapahayagan king keyang imbitasyun (Kapahayagan 3:20). Ding daranasan aldoldo ring magsilbing paganaka ban manintun pang mas malalam a sagut (Mateo 7:7-8). Ding taung ali sikasu ampong alang pakialam king imbitasyun na ning Dios, ali da nala malyaring gawang rason ing ali da balu (Romans 1:18; Psalm 14:1).
Atin bang Dios? — Lohika da ring tau
Atlu kareng pekamatibeng lohikal a argumentu tungkul king nung atin bang Dios reng kosmolohikal, teleolohikal, ampong moral a argumentu.
Makabasi ya ing kosmolohikal a argumentu king prinsipyu na ning penibatan ampong bunga. Atin lang pibatan ding balang bunga, kayi epektu murin naman ning mas minunang penibatan ding balang penibatan. Oneng ali malyaring tuki-tuki la mu kabud deng penibatan pabalik keng milabasan, uling nung makanita, ala yang maging umpisa ing metung a penibatan. Agpang king lohika, dapat ating metung a bageng alang pibatan ampong ali ya bunga ning agyang nanu. Malino kekatamung ala yang angga ing meto sikluban ampong ali ya kabud linto iti. Ing lohika tuturu ne ing Dios: ing ali melalang, ing alang angganan ampong pekaumpisa na ning egana gana. Ing minunang penibatan na ning kekatamung realidad.
Susurian ne ing teleolohikal a argumentu ing disenyu na ning meto sikluban. Manibat keng pekamaragul a kumpul da reng batuin, angga keng sarili tamung sistema da reng planeta, ing disenyu na ning pangatau tamu, ampo reng pekamalating parti da reng bage bage—egana gana kareti papakit dang makasadya ngan ing pangadisenyu da. Makanyan ya kalino ing makasadyang disenyu agyang deng ali talaga maniwala keng Dios magkasakit lang manisplika nung makananu lang meging makanyan ding egana ganang bage nung alang migdisenyu.
Ala agyang nanuman kareng pekamalating parti da reng bage bage o pwersa ing magsabing kailangan makanita la dapat makasamasan. Oneng kung ali la eksaktu reng pangaayus da, ali la maging pusibli reng kumplikadung bage—lalu na ing bie. Dakal a bage keti meto sikluban ing eksaktung eksaktu la dapat deng pangaayus da ban mung maging pusibli ing bie, bayu pa man pisabian ing mismung pangairal na niti. Angga ngeni ala ya pang akit o apagaralan ing siyensya a manisplika nung makananu ya malyaring manibatan king alang bie ing bie, ing papakit na ning siyensya ring dakal a kumplikadung melalang a biglang lulto. Nung ding metung a grupu na ning arkeologo atin la mang akit salitang makasulat a atiu ku keti king pader na ning kweba, siguradung pagpalage dang ating biasang ginawa karin. Bukud keni, ing disenyu na ning DNA na ning tau atin yang komplikadung balangkas a lagpas kareng agyu dang idisenyu ding pekabiasang inhinyerung tau. Uli na niti, agpang king lohika, mas masagling panwalan ing ating Metung a Biasang Migdisenyu—ing Dios—a magsilbing pamanisplika.
Tutukuyan ne ning moral a argumentu ding konseptu a kalupa na ning kayapan ampong kerokan, etika, at aliwa pang bage. Akakit tamu na ing pisasabian keti ali mu kabud “nanu ing malalyari,” nune “nanu ing dapat.” Malaut ya ing prinsipyu na ning moralidad kumpara king mabangis ampong makasariling pamanisip a malyaring asaan nung ing tau kabud yamu menibatan keng metung a melalang a ing intensyun mu kumabie king agyang nanung paralan. Makasdan ya ing katutuang mimisip ya ing tau king moral a paralan—ali pisikal. Bukud pa keti, manatili yang para-parehu ing pekapundasyun na ning moralidad na ning tau king egana ganang kasaysayan ampo king mialiwang kultura.
Atsaka pa, papunta ya king metung a maulagang pisasabian ing argumentu tungkul king moralidad. Malyaring kabud la mu opinyun da reng mialiwang tau reng moral a ideya nung nanu man ing mayap ampong marok, kaya ala lang kabaldugan deta, o makapundasyun la king paniukad a ali mibabayu. Ali ne susuportan ning karanasan na ning tau ing ideyang ala yang ulaga ing moralidad. Ing pekamakatwirang pamanisplika nung bakit ya mimisip king moral a paralan ing tau ampo nung bakit atin lang pareung pamanulaga, kasi atin tuneng moral a batas a ibat keng Tigabie na ning Batas-Moral, ing Dios.
Atin bang Dios? — Siyensya da ring tau
Makabasi la retang lohikal a argumentu babo kareng obserbasyun. Papakit da retang konseptung kalupa na ning Big Bang Theory a agyang pakananu, ating siyentipikung basian king ideyang ating melalang meto sikluban a ating pibatan at ali mu kabud menibat king ala. Kalupa na murin ning balangkas na ning DNA—akakit karin ing masalese a pangasamas na niti.
Susuportan na naman ning arkeolohiya ing katutuan na ning Biblia. Dakal a tau, milyari, ampong lugar a babanggitan na ning Kasulatan ing paulit-ulit nang petutuan da reng sekular a pamaniskubri. Dakal kareti ing mediskubri kaybat dang sinabi reng magduda a katang isip lamu reng kwentu keng Biblia.
Deng kasaysayan ampong literatura, mamie la rin suporta a ating Dios. Metung a alimbawa kaniti ing pamagpreserba na ning Biblia agyang dakal nang panaun ing milabas: itang agyu tayang atuntun ing kasulukuyang tekstu pabalik keng panaung malapit anyang milyari ya ing magpasikan king pamagtiwala keng Biblia. Bukud keti, ing impluwensya na ning Judio-Cristianu kareng kultura, moralidad, karapatang pantau, maski keng pamagusbung na ning modernung siyensya reng magpakit king pananaw a makatulid king katutuan.
Atin bang Dios? — Ing Dios kilub tamu
Balang metung karetang minunang kategorya, metung lang buung larangan ning pamagaral ampong megi lang tema da reng libu-libung libru. Oneng keraklan kareng tau, king karelang personal a karanasan de akakit ing pekamalalam a patuneng ating Dios. Alimbawa, malyaring ali mu apatuneng masaya ka, pero ali naman buri nang sabian nita a ali ka masaya. Ali na sasabian niti a mas maulaga ya ing kapanamdaman kilub kesa keng katutuang asusukdan, oneng madalas, mas titibe la reng masalimuut a katutuan king saup na ning personal a karanasan.
Ing personal a pakiramdam king katutuan ing metung a masikang paralan bang abalu tamung ating Dios, intensyun ne ning Dios a aranasan de reng sablang tau ing pakiramdam a iti. Ing Dios mismu ing tinipa keti yatu bilang tau (2 Corinto 4:6), ban mikapersonal tamung relasyun Kaya (Juan 14:6). Ding tapat a maintun Kaya reng siguradung manakit Kaya (Mateo 7:7-8), magresulta ya iti keng manuknangang presensya na ning Banal a Espiritu (Juan 14:26-27).
Ali ya malyaring sagutan ing kutang a atin bang Dios? gamit ing tiyak a patune, oneng malyari talang ituru retang mabayat a ebidensyang magpaiwatig a ating Dios. Ali ya bulag a lulundag keng dalumdum ing pamagtiwalang ating Dios. Nune takbang yang iti a ating pamagtiwala palwal keng dalumdum papunta keng masalang kwartu nung nokarin la maging malino reng dakal a bage.
English
Atin ka bang kutang?