Ni nini maana ya dhamiri?



Swali: "Ni nini maana ya dhamiri?"

Jibu:
Dhamiri inaelezewa kama sehemu ile ya akili ya binadamu ambayo inasababisha maumivu ya akili na hisia za hatia tunapoikiuka na hisia za raha na ustawi wakati matendo yetu, mawazo na maneno yanapoambatana na mifumo yetu ya thamani. Neno la Kiyunani linalotafsiriwa "dhamiri" katika maandiko yote ya Agano Jipya ni suneid─ôsis, maana ya "ufahamu wa maadili" au "ufahamu wa maadili." Dhamiri huathirika wakati vitendo vya mtu, mawazo na maneno yanapoambatana, au kuwa kinyume na, kiwango cha haki na kosa.

Hakuna neno la Kiebrania katika Agano la Kale sawa na suneid─ôsis katika Agano Jipya. Ukosefu wa neno la Kiebrania kwa "dhamiri" inaweza kuwa kutokana na mtazamo wa ulimwengu wa Kiyahudi, ambao ulikuwa wa jumula badala ya mtu binafsi. Kiebrania alijiona kama mshiriki wa jumuiya ya agano ambayo ilihusiana na Mungu na sheria zake, badala ya kuwa ya mtu binafsi. Kwa maneno mengine, Muyahudi alikuwa na ujasiri katika nafasi yake mwenyewe mbele ya Mungu ikiwa taifa la Kiyahudi kwa ujumla lilikuwa na ushirika mzuri na Yeye.

Dhana ya Agano Jipya ya dhamiri kwa kawaida ni kibinafsi kwa asili na inahusisha kweli tatu kuu. Kwanza, dhamiri ni uwezo uliopewa na Mungu kwa wanadamu kutekeleza tathmini. Paulo anasema mara nyingi dhamiri yake kuwa "nzuri" au "wazi" (Matendo 23: 1, 24:16, 1 Wakorintho 4: 4). Paulo alichunguza maneno na matendo yake mwenyewe na akagundua kuwa kwa mujibu wa maadili na mfumo wake wa thamani, ambao kwa kweli msingi wake ulikuwa sawia na wa viwango vya Mungu. Dhamiri yake ilithibitisha uaminifu wa moyo wake.

Pili, Agano Jipya inaonyesha dhamiri kama ushahidi kwa kitu fulani. Paulo anasema watu wa mataifa mengine wana dhamiri za kushuhudia kuwepo kwa sheria ya Mungu iliyoandikwa mioyoni mwao, ingawa hawakuwa na Sheria ya Musa (Warumi 2: 14-15). Pia huomba kwa dhamiri yake mwenyewe kama shahidi kwamba anaongea kweli (Warumi 9: 1) na kwamba amejitenga mwenyewe katika utakatifu na usawa katika kushughulika na wanadamu (2 Wakorintho 1:12). Anasema pia kwamba dhamiri yake inamwambia hatua zake zinaonekana kwa Mungu na ushahidi wa dhamiri za watu wengine (2 Wakorintho 5:11).

Tatu, dhamiri ni mtumishi wa mfumo wa thamani ya mtu binafsi. Mfumo wa thamani au dhaifu huzalisha dhamiri dhaifu, wakati mfumo wa thamani kamili hutoa hisia kali ya mema na mabaya. Katika maisha ya Kikristo, dhamiri ya mtu inaweza kuendeshwa na ufahamu usiofaa wa ukweli wa maandiko na inaweza kuzalisha hisia za hatia na aibu tofauti na mambo yaliyomo. Kukua katika imani huimarisha dhamiri.

Kazi hii ya mwisho ya dhamiri ndiyo ile Paulo anayozungumza katika maagizo yake kuhusu kula chakula kilichotolewa kafara kwa sanamu. Anafanya kesi hiyo, kwa kuwa sanamu si miungu halisi, haijalishi kama chakula kimetolewa dhabihu kwao au la. Lakini baadhi ya kanisa la Wakorintho walikuwa dhaifu katika ufahamu wao na waliamini kuwa miungu kama hiyo ilikuwapo kweli. Waumini hawa wachanga waliwazika kwa kula chakula kilichotolewa sadaka kwa miungu, kwa sababu dhamiri zao zilifafanuliwa na ubaguzi usiofaa na maoni ya ushirikina. Kwa hiyo, Paulo anawahimiza wale walio na kukomaa zaidi katika ufahamu wao wasifanye uhuru wao wa kula ikiwa ungeweza kusababisha dhamiri za ndugu zao dhaifu kudhulumu vitendo vyao. Somo hapa ni kwamba, kama dhamiri zetu si wazi kwa sababu ya Imani komavu na uelewo komavu, hatupaswi kuwasababisha wale wenye dhamiri dhaifu kudhooka kwa kutumia uhuru unaokuja kwa dhamiri yenye nguvu.

Mwongozo mwingine juu ya dhamiri katika Agano Jipya ni dhamiri ambayo "hutungwa" au husababishwa kuwa haijapendekezwa kama vile imechukuliwa na chuma cha moto (1 Timotheo 4: 1-2). Dhamiri kama hiyo ni ngumu na imesimama, haitikiswi na kitu chochote. Mtu mwenye dhamiri potovu haisikilii tena maonyo yake, na anaweza kutenda na kuacha, kujidanganya mwenyewe katika kufikiria mambo yote yako shwari na nafsi yake, na kuwafanyia wengine mambo bila kujali na bila huruma.

Kama Wakristo, tunapaswa kuweka wazi dhamiri zetu kwa kumtii Mungu na kuimarisha uhusiano wetu na Yeye katika hali njema. Tunafanya hivyo kwa kuliweka Neno Lake katika maisha yetu, kufanywa upya na kuimarisha mioyo yetu daima. Tunawafikiria wale ambao dhamiri zao ni dhaifu, kuwafanyia jinzi na namna tuwafanyiavyo wengine kwa upendo wa Kikristo na huruma.


Rudi kwa ukurasa wa nyumbani wa Kiswahili

Ni nini maana ya dhamiri?