Vraag
Is Jesus 'n afdruk van Dionysus?
Antwoord
In hul 1999-boek "The Jesus Mysteries" skryf die outeurs Timothy Freke en Peter Gandy: "Hoekom behoort ons die verhale van Osiris, Dionysus, Adonis, Attis, Mithras en die ander heidense misterie-verlossers as fabels te beskou, maar tog dieselfde verhaal in 'n Joodse konteks teëkom en dit as die biografie van 'n skrynwerker uit Betlehem glo?"
Die ondertitel van Freke en Gandy se boek is: "Was die 'Oorspronklike Jesus' 'n heidense God? Moet Jesus gelykgestel word met Dionysus, die Griekse god van wyn, wynmaak, druiweverbouing, vrugbaarheid, rituele waansin, teater en godsdienstige vervoering? Is die Bybel se weergawe van Jesus regtig 'n fiksiewerk, gebaseer op Griekse en Romeinse gode soos Dionysus, soos Freke en Gandy beweer?
Kom ons begin deur die vraag te beantwoord of 'n historiese persoon met die naam Jesus van Nasaret werklik geleef het. Dr. Bruce Metzger som die meerderheidsmening op wanneer hy sê: "Vandag ontken geen bekwame geleerde die historiese werklikheid van Jesus nie." Een rede waarom geen historikus Jesus se lewe verwerp nie, is dat sy biografieë in die Nuwe Testament met vlieënde vaandels aan alle historio-grafiese standaarde (die bibliografiese toets, die toets van interne bewyse en die toets van eksterne bewyse) voldoen, wat opgestel is om antieke persoonlikhede te verifieer.
Sommige van die "bewyse" dat Jesus eintlik Dionysus was, sluit die volgende in:
• Dionysus is uit 'n maagd gebore. (In werklikheid skryf geen weergawe van die Dionysus-mite sy geboorte aan 'n maagd toe nie; hy is eerder nog 'n produk van Zeus se losbandigheid).
• Dionysus het uit die dood opgestaan. (Dionysus is in stukke geskeur, en daar is verskeie weergawes van wat daarna gebeur het: Zeus se moeder sit die stukke weer bymekaar; Zeus sluk Dionysus se hart en verwek hom dan weer deur een van sy minnaresse; Dionysus se hart word fyn gemaal, in 'n drankie omskep en deur 'n vrou ingeneem, wat hom toe bevrug. In geen mite belowe Dionysus ooit sy volgelinge 'n opstanding nie.)
• Dionysus is die god van wyn, en Jesus het water in wyn verander. (Dionysus het geen sulke wonderwerke verrig nie, en dit is moeilik om te sien hoe die god van dronkenskap en uitspattigheid op enige wyse met Jesus geassosieer kan word.)
Betreffende die biografieë van Christus deur die Dionysus-mites: kon dit verknoei gewees het? A. N. Sherwin-White toon in sy werk "Roman Society and Roman Law in the New Testament" aan dat dit minstens twee geslagte neem voordat mites kan ontwikkel, bekendgestel word en in die rekord van 'n historiese figuur behoue bly. Die datering van Jesus se biografieë laat absoluut geen ruimte daarvoor nie.
Waar kry skrywers soos Freke en Gandy hul inspirasie om te glo dat Jesus en Dionysus een en dieselfde is? Die kontroversiële figuur Bruno Bauer (1809–1882) het byna 200 jaar gelede 'n reeks wyd betwiste werke aangebied, waarin hy aangevoer het dat Jesus nooit geleef het nie. Sy werk is oorgeneem deur Albert Kalthoff (1850–1906), wat Bauer se uiterste skeptisisme oor die historiese Jesus gevolg het en selfs beweer het dat Jesus van Nasaret nooit bestaan het nie en nie die stigter van die Christendom was nie. Na Bauer en Katlhoff het James Frazer gekom, wat 'n tweeledige boek met die titel "The Golden Bough: A Study in Magic and Religion" geskryf het, waarin hy die teorie van wydverspreide aanbidding van sterwende en herrese vrugbaarheidsgode op verskeie plekke beredeneer het.
Maar, soos voorheen vermeld, is die mite dat Jesus 'n mite is, in historiese en akademiese kringe deeglik weerlê. In sy boek "The Bible Among Myths," sê Dr. John Oswalt: "Wat die Bybel ook al is, dit is nie 'n mite nie. Dit wil sê, ek het tot die gevolgtrekking gekom dat die ooreenkomste tussen die Bybel en die ander literatuur van die antieke Nabye Ooste oppervlakkig is, terwyl die verskille wesenlik is."
Die Nuwe Testament ontken ook op twee maniere 'n mitiese, sinkretistiese Jesus. Eerstens, in die boek Handelinge het dié wat die verhaal van Jesus vir die eerste keer gehoor het, gesê: "Hy [Paulus] lyk of hy 'n verkondiger van vreemde gode is,"— omdat Paulus Jesus en die opstanding verkondig het. En hulle het hom geneem en na die Areopagus gebring en gesê: 'Mag ons weet wat hierdie nuwe leer is wat jy verkondig? Want jy bring vreemde dinge tot ons ore; daarom wil ons weet wat hierdie dinge beteken' (Handelinge 17:18–20, NASB, beklemtoning bygevoeg). Die punt is, as daar in die eerste eeu volop verhale van sterwende en herrese gode was, waarom het die Epikureërs en Stoïci toe nie opgemerk toe die apostel Paulus gepreek het dat Jesus uit die dood opgestaan het nie: "Ah, net soos Horus, Dionysus en Mithras"? Waarom het hulle die verhaal van Jesus Christus as "vreemd" en "nuut" beskou? Dieselfde kan gesê word van Paulus se toespraak in Handelinge 26 toe goewerneur Festus, 'n Romein, gesê het dat Paulus van sy kop af was, omdat hy die opstanding verkondig het. Sekerlik was Festus bekend met Dionysus.
Tweedens demonstreer die Nuwe-Testamentiese skrywers duidelik dat die Joodse denkwyse sinkretisme en mite uitdruklik verwerp het. Die term mite word vyf keer in die Nuwe Testament gebruik, hoofsaaklik deur Paulus, en altyd negatief. Petrus stel mites teenoor die ware ooggetuienisse van Christus: "Want ons het nie slim uitgedinkte mites gevolg toe ons vir julle die krag en die koms van ons Here Jesus Christus bekendgemaak het nie, maar ons was ooggetuies van sy heerlikheid" (2 Petrus 1:16, ESV).
Die veronderstelde ooreenkomste tussen Jesus en Dionysus is op sy beste flou en vereis dat besonderhede tot by die breekpunt en selfs verder uitgerek word. Moet ons glo dat 'n groep vroom Jode in die eerste eeu in Jerusalem die leringe van 'n vreemde kultus gesteel het om 'n nuwe godsdiens te skep? Hoeveel van die Dionysus-mitologie het Petrus, Jakobus en Johannes eintlik geken?
Ten slotte is daar geen moontlikheid dat 'n "Jesus-mites" uit die verhaal van Dionysus (of, soos die Romeine hom genoem het, Bacchus) geskep is nie. Gregory Koukl som die saak so op: "Hoekom moet ons die verhale van Osiris, Dionysus, Adonis en Addis as mite beskou, maar tog dink dat Jesus van Nasaret geskiedenis is? Die antwoord is, omdat daar goeie primêre bron-dokumentasie vir die laasgenoemde is en nie vir die eersgenoemde nie, vir Jesus van Nasaret en nie vir die ander nie. Die dokumentasie is baie anders. En as die historiese bewyse vir Jesus van Nasaret op hul eie meriete goed is, maak dit nie saak of daar ander mites is wat sommige soortgelyke besonderhede het nie" (uit "The Zeitgeist Movie & Other Myth Claims about Jesus").
English
Is Jesus 'n afdruk van Dionysus?
