Vraag
Wat is Atenisme? Het óf die Jodedom óf die Christendom van Atenisme geleen?
Antwoord
Dikwels in die geskiedenis van die kerk het skeptici argumente vorendag gebring om te sê dat die Christendom 'n mosaïek van ander godsdienste is en daarom geen geldigheid het nie. Oor en oor is hierdie aanvalle weerlê. Een so 'n aanval op die Christendom, die Jodedom en die Bybel is om te sê dat Moses die opvatting van een God by Atenisme geleen het en dat Yahweh bloot Aten in 'n nuwe verpakking is.
Atenisme was die aanbidding van die Egiptiese god Aten (of Aton), die voorstelling van die songod. Aten word in hiërogliewe uitgebeeld as die sonskyf wat seëninge uitstrek na die inwoners van die aarde. Farao Amenhotep IV, wat in die 14de eeu v.C. geleef het, het Atenisme bevorder in 'n poging om die Egiptiese politeïsme te konsolideer tot die aanbidding van net een god. Amenhotep het homself Akhenaten genoem (wat beteken "Bevorderlik vir Aten" of "Dienaar van Aten"). Die farao het bevel gegee om beelde en name van ander gode in Egipte uit te wis, en om hierdie rede word hy soms as die wêreld se eerste monoteïs beskou. Maar Atenisme word beter beskryf as monolatrie of henoteïsme, die aanbidding van een god tussen andere. Atenisme het nie lank ná die dood van die kultus se stigter voortgeduur nie; nadat Akhenaten weg was, het die Egiptenare teruggekeer na hul vorige versameling gode en uiteindelik Akhenaten as "die Ketterkoning" bestempel.
Het die godsdiens van Atenisme iets met die Jodedom te doen gehad? Die manier waarop hierdie vraag beantwoord word, hang grootliks af van of iemand glo dat die Bybel waar is. As die Bybel waar is, is die antwoord eenvoudig: "Nee, die Jodedom (en die Christendom) het nie van Atenisme geleen nie." Die Bybel, as dit waar is, is 'n akkurate weergawe van wie God is en hoe Hy met die mensdom omgaan. Enige ooreenkomste tussen die Bybelse beskrywing van God en beskrywings wat in ander godsdienste gevind word, is óf toevallig óf dui daarop dat ander godsdienste by die Bybel geleen het. As die Bybel nie waar is nie, maak dit nie veel saak of dit by Atenisme geleen het of nie. As iemand onseker is of die Bybel waar is, is dit die moeite werd om die ooreenkomste tussen Atenisme en die antieke Judaïsme te ondersoek.
Volgens die teorie van sommige skeptici was die Hebreeuse volk moontlik inwoners van Egipte gedurende Akhenaten se bewind. Die Hebreeuse volk het gehou van baie aspekte van Atenisme en het daarom Atenisme in hul eie godsdienstige stelsels ingesluit toe hulle Egipte verlaat het. Volgens die teorie is die monoteïsme van die Judaïsme (en later die Christendom) van Atenisme gekopieer. Moses het die idee van Akhenaten gesteel.
Daar is egter verskeie probleme met hierdie teorie. Eerstens is daar die kwessie van chronologie. Die Hebreërs was van ongeveer 1800 tot 1400 v.C. in Egipte, en Akhenaten het eers in die middel van die 1300's v.C. geregeer. Die kinders van Israel het Egipte verlaat voordat Akhenaten die troon bestyg het en kon dus niks van Atenisme geleen het nie. Om definitief te sê dat daar godsdienstige lenings was, sou mens definitief moes bewys dat Moses en Akhenaten tydgenote was. Dit is nog nie gedoen nie.
Tweedens, die ooreenkomste tussen die antieke Judaïsme en Atenisme is uiters min—naamlik een. Die enigste ooreenkoms tussen Atenisme en Judaïsme is dat hulle albei monoteisties is in 'n tyd toe politeïsme byna alomteenwoordig was. Daar is groot verskille tussen die twee godsdienste. Aten blyk geen etiese voorkeure te hê nie en beslis nie 'n gevestigde wet soos die God van die Jodedom nie. In Eksodus 19:6 verklaar die God van die Jode dat Hy sy hele volk priesters sal maak wat Hom in die wêreld moet verteenwoordig. In teenstelling daarmee het koning Akhenaten homself as die enigste tussenganger tussen Aten en die mensdom verklaar.
Sommiges het ooreenkomste voorgestel tussen die Egiptiese koninklike Yuya en die Josef van Genesis. Ander het probeer om Akhenaten op een of ander manier met Moses te verbind en beweer dat Moses eintlik Akhenaten was. Hierdie teorieë het by geleerdes min aanhang gevind. Yuya was in die Vallei van die Konings in Thebe begrawe, en Josef se liggaam is na Kanaän geneem om daar begrawe te word (Jozua 24:32). Verder was Moses nie 'n Egiptenaar nie, soos die Bybelse rekord van sy familie-stamboom duidelik stel.
Om dit op te som, is daar geen vaste grond, histories of teologies, om te beweer dat die Jodedom of die Christendom op enige wyse van Atenisme geleen het nie.
English
Wat is Atenisme? Het óf die Jodedom óf die Christendom van Atenisme geleen?
