Soru
Solipsizm nedir?
Yanıt
Solipsizm, kişinin kendi zihni dışında herhangi bir şeyin var olduğunun kesin olmadığını savunan görüştür. Bu, kişinin duyuları ve deneyimleri hakkında şüphe duymasından, zihnin dışındaki her şeyin aslında var olmadığını düşünmesine kadar uzanabilir. Her soyut felsefi görüşte olduğu gibi, solipsizmin de binlerce farklı çeşidi ve uygulaması vardır. Solipsizmin çeşitli biçimleri Hristiyan, ateist ve panteist dünya görüşlerine ve bunların arasındaki birçok anlayışa uygulanmıştır.
Doğrudan bakıldığında Kutsal Kitap, solipsizme benzer bir şey öğretmez. Tanrı’nın yaratmış olduğu söylenir (Yaratılış 1:1; Yuhanna 1:1-3), bu yaratılışın değiştiği belirtilir (Yaratılış 1:2-3) ve gelecekte yeniden değişeceği söylenir (Vahiy 21:1-2). Bu gerçeklik farklı ve ayrı parçalardan oluşan bir yapı olarak tanımlanır (Yaratılış 1:4-7). Aynı şekilde insanlar, Tanrı’nın isteğini anlamanın bir yolu olarak deneyimlerine karşılık vermeye çağrılır (Romalılar 1:20; Matta 11:21-23). Solipsist görüşleri benimseyen biri, bu tür fikirleri oldukça mecazi şekilde yorumlamak zorundadır; bu da metnin doğal anlamıyla uyuşmaz. Ayrıca gerçeklik ya da Kutsal Yazılar hakkındaki böyle bir görüşe ilk kilise babalarının yazılarında da rastlanmaz.
Ayrıca solipsizm, genel şüphecilik ve gerçekleri doğrulama yaklaşımından ayırt edilmelidir. Kutsal Kitap dikkatli bir şüpheciliği teşvik eder (Elçilerin İşleri 17:11), özellikle ruhsal konular söz konusu olduğunda (1. Yuhanna 4:1). Yanılabilir olduğumuzun ve deneyimlerimizi yeniden kontrol etmemiz gerektiğinin farkında olmak solipsizm değildir. Gerçek solipsizm, aslında deneyimlerimizle hiçbir şekilde bağlantı kurulamayacağını savunur.
Solipsizm, deneyimlerin gerçekliğini destekleyecek her türlü mantığı ve kanıtı çürütür. Eğer deneyimlerimiz yapay, hayali ya da yanlışsa, o zaman bizi solipsizme inandırabilecek herhangi bir deneyim de yanılsamanın parçası olabilir ve bu yüzden güvenilmezdir. Aynı zamanda solipsizmden şüphe etmemize yol açabilecek herhangi bir deneyim de aynı sebeple reddedilebilir. Sonuç olarak solipsizm hiçbir olası deneyimle ne kanıtlanabilir ne de çürütülebilir. Bu da solipsizmi pratikte anlamsız bir felsefe hâline getirir. Bu fikir hem yanlışlanamaz hem de doğrulanamaz. Doğru ya da yanlış olsa bile onu bilemeyiz ya da çürütemeyiz; dolayısıyla onun hakkında anlamlı kararlar da veremeyiz.
Bu nedenle solipsizm ve ona işaret eden argümanlar genellikle felsefi tartışmalarda çıkmaz yol olarak görülür. Yani solipsizmi tartışmaya dahil etmek, konuşmayı anlamsız hâle getirir. Deneyimlerimizin temelde güvenilmez olduğunu savunmaya başladığımız anda hiçbir şeyi bilemez duruma geliriz. Bu yalnızca yaşamı deneyimleme biçimimize aykırı değildir; aynı zamanda tüm akıl yürütmeyi ve deneyimi de işe yaramaz hâle getirir. Solipsizm, ilginç ama üzerinde oyalanmaya değmeyen fikirler kategorisine girer (Koloseliler 2:8; Titus 3:9).
Bazı insanlar solipsizmi rahatsız edici bulur; çünkü zihinden atılması zor bir kavramdır. Eğer kendi duyularımıza ve deneyimlerimize güvenemiyorsak, ilişkilerimiz, bilimimiz ya da inancımız hakkında ne düşünmeliyiz? Bu kaygının çözümü, solipsizmin ne kadar kullanışsız olduğunu fark etmektir. Yani solipsizm inancı gerçek yaşamda anlamlı şekilde uygulanamaz. Ayrıca hiçbir deneyim ya da kanıtla doğrulanamaz veya çürütülemez. Solipsizm konusundaki kaygıdan kurtulmak için onun pratik uygulaması olmayan tamamen soyut bir fikir olduğunu anlamak gerekir.
Solipsist düşünceye takılıp kalmayı açıklayan basit bir benzetme, “The Song That Never Ends” adlı çocuk şarkısıdır. Sözleri şöyledir:
“Bu hiç bitmeyen şarkıdır.
Evet, durmadan sürer gider dostlarım.
Bazı insanlar onun ne olduğunu bilmeden söylemeye başladı.
Ve sonsuza dek söylemeye devam edecekler, sadece çünkü…”
(Baştan tekrar eder ve böyle sürer gider.)
Eğer şarkının iddiasını kabul ederseniz, yani şarkı söylemeye devam etmek zorunda olduğunuzu düşünürseniz, şarkının dediği gibi sonsuza dek döngüde kalırsınız. Ama biri size neden sürekli şarkı söylediğinizi sorarsa, verebileceğiniz tek cevap “Çünkü şarkı öyle diyor!” olur. Çözüm, şarkının kendisi dışında şarkı söylemeye devam etmeniz için hiçbir neden olmadığını fark etmektir. Başlamaya zorlanmadığınız gibi, devam etmeye de zorlanmıyorsunuz; ancak herhangi bir sebeple şarkıya itaat etmeniz gerektiğine keyfi olarak karar verirseniz başka.
Solipsizm de zihnimizde benzer şekilde işler. İsteseydik yaşadığımız her şeyi, buna karşı olan tüm işaretler de dahil olmak üzere, hayal gücümüzün ürünü sayabilirdik. Ancak aynı şeyi baştan solipsizme işaret eden tüm belirtiler için de yapmak zorunda kalırdık. Ayrıca bunun doğru olduğunu düşünmek için elimizde somut hiçbir neden yoktur. Çocuk şarkısında olduğu gibi, bu fikre takılıp kalabiliriz; ama bunu yapmamız gerektiğini gösteren hiçbir şey yoktur, fikirden başka.
English
Solipsizm nedir?
