Soru
Doğrulama yanlılığı nedir?
Yanıt
Doğrulama yanlılığı, kanıtları ve gerçekliği inanmak istediğimiz şeyi doğrulayacak şekilde yorumlama eğilimidir. Bunun basit bir örneği, aynı futbol maçını izleyen ancak farklı takımları destekleyen iki kişide görülebilir. Bir pozisyonda geniş alıcı topu saha çizgisine yakın bir yerde yakalar ve topu saha içinde mi yoksa saha dışında mı yakaladığı konusunda belirsizlik oluşur. Hücum takımını destekleyen kişi, oyuncunun topu saha içinde yakaladığını kanıtlayacak işaretler arar ve tekrar görüntülerini bu şekilde yorumlar. Savunma takımını destekleyen kişi ise topun saha dışında yakalandığını kanıtlayacak işaretler arar ve görüntüleri bu şekilde yorumlar. Her ikisi de doğru olmasını istedikleri şeyin doğrulanmasını aramaktadır. Her biri, istediği sonucu doğrulamak için kanıtları belirli bir şekilde yorumlamaya eğilimlidir.
Hristiyanlar bazen doğrulama yanlılığından suçlu olabilir mi? Hristiyanlar, farkında olmadan kanıtları inanmak istedikleri şeyi “kanıtlayacak” şekilde yorumluyor olabilir mi? Bu sorulara verilecek basit ve kısa cevap şudur: Evet, Hristiyanlar bazen doğrulama yanlılığı gösterebilir.
Ancak bu konuyu ele almanın daha yararlı ve gerçekçi yolu soruyu şöyle yeniden ifade etmektir: “İnsanlar doğrulama yanlılığından etkilenir mi?” Konuya yaklaşmanın başka yararlı bir yolu da şu sorudur: “İnsanlar, inanmak istedikleri şeyi kanıtlayacak şekilde farkında olmadan kanıtları yorumluyor olabilir mi?” Her iki sorunun cevabı da güçlü bir “evet”tir. Gerçekçi olmak gerekirse, hiç kimse bir durumu ya da kanıtı tamamen tarafsız veya nötr bir bakış açısıyla değerlendirmez. Aslında tartışmadan “suçluluk” kavramını çıkarmak faydalı olur. Doğrulama yanlılığı kendi başına mutlaka iyi ya da kötü değildir. Bu, insan doğasının bir gerçeğidir.
Thomas Nagel adlı ateist filozof, doğrulama yanlılığının insan doğasının bir parçası olduğunu güçlü biçimde savunur. 2003 yılında “Evolutionary Naturalism and the Fear of Religion” adlı bir makale yazmıştır. Bu makalede kendi doğrulama yanlılığı hakkında dürüstçe şöyle der: “Bunu deneyimden konuşarak söylüyorum; çünkü ben bu korkuya [dine yönelik korkuya] güçlü biçimde sahibim. Ateizmin doğru olmasını istiyorum ve tanıdığım en zeki ve bilgili insanların bazılarının dindar olması beni rahatsız ediyor. Sadece Tanrı’ya inanmıyor ve doğal olarak inancımda haklı olmayı umuyor değilim. Aynı zamanda Tanrı’nın olmamasını istiyorum! Evrenin böyle olmasını istemiyorum” (The Last Word, Oxford University Press, 1997, s. 130). Herkesin kendi doğrulama yanlılığının farkında olması ve bu konuda dürüst davranması faydalı olacaktır.
Peki bir Hristiyan doğrulama yanlılığı gerçeğiyle nasıl yüzleşmelidir? İlk olarak, Hristiyan bu gerçeği dürüstçe kabul etmelidir; yalnızca kendisi için değil, tüm insanlık için. Tanrı’nın ve insanların önünde doğru ve dürüst yaşamaya çalışmalıyız (Mezmur 51:6).
İkinci olarak, Tanrı’nın yaşamında mucizevi şekilde çalışmadığı bir kişinin, Tanrı’nın Sözü’nün gerçeğine karşı bir doğrulama yanlılığı taşıdığını anlamalıyız. Pavlus’un Romalılar 3’te alıntıladığı Mezmur 14:2-3 bu gerçeği açıkça ortaya koyar: “RAB göklerden bakar oldu insanlara, Akıllı, Tanrı'yı arayan biri var mı diye. Hepsi saptı, Tümü yozlaştı, İyilik eden yok, Bir kişi bile!” Romalılar 8:7’de Pavlus şöyle der: “Çünkü benliğe dayanan düşünce Tanrı'ya düşmandır; Tanrı'nın Yasası'na boyun eğmez, eğemez de...” Çoğu Hristiyan, kurtulmadan önce Tanrı’ya, O’nun yollarına ve Sözü’ne düşmanca karşı çıktıkları zamanı hatırlayabilir.
Üçüncü olarak, Müjde'yi savunurken ve duyururken doğrulama yanlılığı gerçeğini inkâr etmemeliyiz. Bunun yerine komşularımızı ve dostlarımızı Mesih’in yaşamının gerçekliği ve Tanrı’nın Sözü’nün doğruluğu konusunda nazik ve saygılı şekilde ikna etmeye çalışmalıyız.
Son olarak, dünyanın her yerindeki insanların doğrulama yanlılığına açık olduğunu bildiğimiz için, Tanrı’nın komşularımıza ve dostlarımıza kendi yanlılıklarını göstermesi için dua etmeliyiz. Tanrı’dan onların günahını, ihtiyaçlarını ve Tanrı’ya karşı düşmanlıklarını göstermesini istemeliyiz. Ayrıca bağışlanmanın, barışmanın ve yenilenmenin Mesih’te mümkün olduğunu göstermesi için dua etmeliyiz.
Özetle, Hristiyanlar tüm insanların doğrulama yanlılığına açık olduğunu kabul etmelidir. İmanlı kişi kendi yanlılıklarını fark etmeye çalışmalı ve bunların Tanrı’nın Sözü’nün gerçeğiyle uyumlu olduğundan emin olmalıdır (Mezmur 139:23-24). Ayrıca imanlı kişi, kurtulmamış insanların doğrulama yanlılıklarını fark etmeleri için dua etmeli ve bunu nazikçe göstermelidir. Bize barıştırma hizmeti verilmiştir (2. Korintliler 5:18) ve tüm insanları Mesih’teki ve Tanrı’nın Sözü’ndeki nihai gerçeğe yönlendirmeliyiz.
English
Doğrulama yanlılığı nedir?
