Soru
Normatif etik nedir?
Yanıt
Etik felsefesi, insanların nasıl davrandıklarını ve neden öyle davrandıklarını inceleyen bilim dalıdır. Metaetik, etik kavramların terimlerini ve metafiziksel boyutlarını inceleyen bilim dalıdır ve genellikle çok ezoterik ve akademik olduğu için pratikte pek kullanışlı değildir. Uygulamalı etik ise spektrumun diğer ucunda yer alır; tıp, iş dünyası ve hükümet gibi alanlarda belirli eylemlerin ahlakı hakkında ilgili tartışmalardır. Normatif etik, etik çerçevelerin incelenmesidir. Etik eylemleri listelemek yerine, belirli bir sisteme göre bir eylemin etik olup olmadığını yargılayabilen kılavuzlar geliştirme girişimidir. Yıllar boyunca çeşitli etik sistemler geliştirilmiştir:
DEONTOLOJİK ETİK
Deontoloji, ahlaki görevlerin incelenmesidir. Etik davranışın, belirlenmiş bir görevle başladığını öğretir. Dolayısıyla, bir eylem, bu göreve bağlı kaldığı sürece etik sayılır. Görevin otoritesi, hem durumdan hem de eylemin sonucundan bağımsızdır. Göreve otoritesini veren üç olası kaynak vardır: Doğal hukuk (herkes için ortak olan genel davranış kuralları), sözleşmeye dayalı sorumluluklar (gönüllü veya üstlenilen yükümlülükler) veya Tanrı (İlahi Emir Teorisi). "Kantçı deontoloji", bir görevin isteksizce veya kazara yerine getirilmesinin gerçek anlamda etik olarak kabul edilemeyeceğini düşünen Immanuel Kant tarafından geliştirilmiştir. Kant, bir eylemin, bir görevi yerine getirmek amacıyla kasıtlı olarak ve gönüllü, nezaketli bir ruhla gerçekleştirilmesi gerektiğini öğretmiştir.
SONUÇÇUL ETİK
Sonuççuluk, eylemciyi süreçten neredeyse tamamen çıkararak, onun yerine eylemin nihai sonucunu koyan bir ekol. Bir eylem, ancak ürettiği sonuç iyi ise etik olabilir. Çoğu sonuççu bu konuda hemfikirdir. Ancak üzerinde anlaşamadıkları birçok konu vardır: Ne iyidir? Kimin için iyidir? İyiyi kim belirler? Ve hiçbirimiz eylemimizi gerçekleştirmeden önce onun nihai sonucunu bilemememiz önemli midir? Sonuççuluk o kadar kafa karıştırıcıdır ki, onu eylemlerimizi yönlendirmek için kullanamayacağımız konusunda taraftarları bile hemfikirdir; bunun yerine kurallara ve içgüdülerimize güvenmeliyiz.
ETİK GÖRELİLİK
Etik kavramının tanımı, doğru ve yanlışın değişmez olmasını gerektirmez. Yani, teorik olarak, etik zaman, yer ve koşullara göre değişebilir. Etik görelilik, bu teoriden tam olarak yararlanır. Kültürel görecelik, bir kişinin eylemlerinin, gözlemcinin ahlakı ile değil, eylemi gerçekleştiren kişinin toplumunun genel ahlakı ile karşılaştırılması gerektiğini savunur. Pragmatistler, bilimsel araştırmalar gibi, etik de dünyamız hakkında yeni keşifler ve gözlemler yapıldıkça gelişmesi gerektiğine inanır. Ahlaki görecelik, herkesin kendi etik davranış anlayışını geliştirmesi ve buna uyması gerektiğini öğretir.
ERDEM ETİĞİ
Erdem etiği, etik davranışın erdemli bir karakterden doğal olarak kaynaklandığını söyler. Belirli yasalar gereksizdir ve kötü sonuçlar bir faktör değildir. Bu amaçla, insanlığın sorumluluğu mükemmelliği, bilgeliği ve doyurucu bir yaşamı bünyesinde barındıran bir karakter geliştirmektir. Bir bakıma, erdem etiği önceki üç okulu birleştirir. Deontolojinin görevi, mükemmelliğin tezahürü olarak yorumlanabilir; doyurucu bir yaşam, asil bir sonuç olur; pragmatistler ise dünyaları hakkında bilgeliğe güvendiklerini iddia ederler.
HRİSTİYAN ETİĞİ
Diğer normatif etik okullarından farklı olarak, Hristiyan etiği sorulara cevap verir. Gerçeği (Tanrı) tanımlar, etiğin temelini (Kutsal Kitap'ta bulunan ilkeler) ana hatlarıyla belirtir ve hatta değişmeyen gerçeğe doğrudan uygulanan bazı evrensel yasaları listeler.
İnsan yapımı etiklerin sorunu, yanlış bir hakikat varsayımıyla başlayıp oradan yola çıkmaya çalışmasıdır. Deontoloji, etiğin yükümlülüğe dayandığını söyler, ancak bu yükümlülüğü Tanrı'nın hakikatine dayandırmaz. Sonuççuluk, "iyi"nin hakikat olduğunu söyler, ancak "iyi"nin ne olduğunu tanımlayamaz. Görelilik, hakikati bilemeyeceğimizi söyler. Erdem etiği ise gerçeği kendimiz somutlaştırabileceğimizi iddia eder. Sadece Hristiyan etiği gerçeğin var olduğunu (Mezmurlar 51:6), gerçeğin bilinebilir olduğunu (Süleyman'ın Özdeyişleri 3:3) ve onu bulmak için gerçeğin Yaratıcısının yardımına ihtiyacımız olduğunu söyler (Yuhanna 14:16-17). Gerçek'in kendisi bizi yönlendirmeye hazırken (Yuhanna 14:6), davranış standartlarımızı kozmosun gerçeği hakkındaki zayıf kavramlarımıza dayandırmak aptallıktır.
English
Normatif etik nedir?
