Soru
Kültürel çeviri nedir?
Yanıt
Herkes belirli bir kültürde yaşar. Bu kültür içinde, ifade edilmeden "anlaşılan" belirli şeyler vardır ve sorgulanmadan ifade edilip inanılan başka şeyler de vardır. Bir kişi farklı bir kültüre taşındığında (veya farklı bir kültürün edebiyatını okuduğunda), gördüklerini veya okuduklarını kendi kültürel bakış açısıyla yorumlama eğiliminde olması kaçınılmazdır.
Amerika'da Otoyolda araba sürerken "M 5 Dakika İleride" yazan bir reklam panosu görürseniz, kültüre aşina olduğunuz için tabelada yazanlardan çok daha fazlasını bilirsiniz. M harfi altın kemer şeklinde olduğu için, bunun McDonald's restoranını ifade ettiğini ve fast food hamburger, patates kızartması, milkshake, tavuk nugget, kahve ve tüm gün servis edilen kahvaltılık ürünler sipariş edebileceğinizi bilirsiniz. Ayrıca, pizza, taco veya tavuklu kızarmış pilav arıyorsanız, burasının uğrayacağınız yer olmadığını da sezgisel olarak bilirsiniz. Buna karşılık, başka bir kültürden gelen bir ziyaretçi M harfinin ne anlama geldiğini anlayamayabilir. Ya da kendi kültüründe McDonald's'ı tanıyorsa, McDonald's'ın ülkesinde tortilla servis ettiği için burada da beş dakika içinde tortilla alabileceğini yanlış bir şekilde varsayabilir. Farklı bir kültür hakkındaki bilgisine dayanarak Amerikan McDonald's'ı hakkında bir varsayımda bulunmuş olur.
Aynı reklam panosu 1000 yıl sonra bulunursa, bir arkeolog tabeladaki kelimeleri okuyabilir, ancak 20. veya 21. yüzyıl Amerikan kültürü hakkında bilgisi yoksa, tabela çok az bilgi verecektir. 1000 yıl sonra McDonald's uzay gemisi parçaları satan bir zincir mağazanın adı olursa ve fast food restoranları kalmazsa, mevcut kültürel duruma dayalı olarak tabelayı "kelimesi kelimesine okumak" tamamen yanlış bir anlayışa yol açacaktır. Reklam panosu, 21. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri'nde çoğu insanın uzay gemisine sahip olduğunun kanıtı olmayacaktır.
Dahası, tabelada McDonald's'ın "5 dakika ileride" olduğu yazıyor. Bu ifade, okuyucunun belirli bir hızda seyahat eden bir arabada olduğunu varsayıyor. Yol kenarında yürüyen bir yayanın tabelanın "açık, kelimenin tam anlamıyla" anlamını alıp, beş dakika içinde McDonald's'a varacağını beklemesi yanlış olur. Aynı şekilde, yürüyüşçünün, beş dakikadan fazla yürüdüğü halde hala McDonald's'ı göremediği için tabelanın yanlış olduğunu söylemesi de saçma olur.
Kutsal Kitap, bizimkinden çok farklı bir zaman ve kültürde yazılmıştır. Bizim için yazılmış olsa da, doğrudan bize yazılmamıştır. Bu nedenle, Kutsal Kitap'ı kendi kültürel bakış açımızla okumaya yönelik cazibeye direnmemiz ve Kutsal Kitap'ı, ilk dinleyicilerin anladığı gibi anlayabilmemiz için Kutsal Kitap'ın kültürüne olabildiğince aşina olmamız gerekir.
Kutsal Kitap'ın bazı çevirileri, çeviriye mümkün olduğunca fazla anlam katmaya çalışır. Bu çeviriler, kelimeleri basitçe çevirmek yerine, metnin orijinal dinleyiciler/okuyucular tarafından anlaşılacağı şekliyle tam anlamını aktarmaya çalışır. Bu çeviriler genellikle "dinamik eşdeğerlik" çevirileri olarak adlandırılır.
Kültürel çevirinin yaygın bir örneği Yakup 2:1'de bulunur ve Türkçe Yeni Çeviri şu şekilde çevrilmiştir: "Kardeşlerim, yüce Rabbimiz İsa Mesih'e iman edenler olarak insanlar arasında ayrım yapmayın." Modern kültürümüzde, birçok kişi kardeşler kelimesini gereksiz yere dışlayıcı bulmaktadır ve bu da Yakup 2:1'in bazı modern çevirilerinde "kardeşler" yerine "kardeşler ve kız kardeşler" veya "arkadaşlar" ifadesinin kullanılmasına yol açmıştır. Bu, kelimesi kelimesine bir çeviri değildir (Yunanca'da özellikle "kardeşler" denmektedir), ancak kültürel bir çeviridir. "Tüm inananlar, erkekler ve kadınlar" fikri, Yakup'un mektubunun ilk okuyucularının kesinlikle anlayacağı bir fikirdir.
Kutsal Kitap çevirmenleri, Kutsal Kitap'ı eşdeğer kavramları olmayan dillere ve kültürlere en iyi şekilde nasıl çevirecekleri konusunda da zorluk çekmektedir. Örneğin, Mezmurlar 51:7'deki "Beni mercanköşkotuyla arıt, paklanayım, Yıka beni, kardan beyaz olayım" gibi bir ayet, karı hiç görmemiş veya duymamış tropik bölgelerdeki uzak bir kabile için nasıl çevrilmelidir? "Kar" kelimesini başka bir terimle değiştirmek uygun olur mu? Mezmur 51:7'nin kültürel çevirisi "Beni yıka, ben de hindistan cevizinin içi kadar beyaz olayım" olabilir. Dinamik eşdeğerliği savunanlar, "hindistan cevizi" ifadesinin, ayetin anlamını o kültüre daha kolay aktardığı için haklı olduğunu söylerler.
Diğer çevirmenler ise, çevirmenin görevi Kutsal Yazıların sözlerini sadık bir şekilde çevirmek olduğunu, sözleri insanların anlayabileceği şekilde açıklamak ise Kutsal Kitap öğretmeni veya misyonerin görevi olduğunu söyleyerek buna karşı çıkacaktır. Dahası, geniş akademik kaynaklara sahip gelişmiş ülkelerde, kültürel arka planı aydınlatmaya yardımcı olacak tüm referans materyallerini ve yorumları kullanmak Kutsal Kitap öğrencisinin (ortalama bir Hristiyan) sorumluluğundadır. Bu araştırma, kelimelerin basit tanımlarının ötesine geçer ve modern okuyucular için belirsiz olabilecek edebi türleri ve düşünce kalıplarını da içerir. Modern okuyucular genellikle, eski metinlerde ele alınmayan soruların yanıtlarını bulmaya çalışırlar ve modern okuyucu, orada olmayan yanıtları bulma dürtüsüne direnmelidir. Kutsal Yazıların doğruluğunu kanıtlamak için modern, bilimsel doğruluk arayışı, bu tür yanlış yönlendirilmiş girişimlerden biridir.
Kutsal Yazıları kendi şartlarına göre doğru bir şekilde anlamak ve uygulamak için eski kültürü anlamak kesinlikle gereklidir. Ayrıca, zaman aralığı nedeniyle, bir dizi eski kültürün söz konusu olduğunu da kabul etmeliyiz. Örneğin, eski İsrail kültürü, Yeni Ahit'in Roma kültüründen farklıdır. Bu, Kutsal Yazıları öğretecek olanların ve kendi başlarına incelemek isteyenlerin bu konuda çalışma yapmasını gerektirir. Bununla birlikte, çok fazla arka plan bilgisi olmadan da anlaşılabilecek birçok Kutsal Kitap ayeti vardır. Bir kişi, örneğin eski Yahudilerin çul ve kül kullanımı hakkında hiçbir şey bilmeden de Kutsal Kitap'ı okuyabilir, Mesih'e iman edebilir ve imanın temellerini iyi bir şekilde anlayabilir. Ancak, bu inanan kişi imanında büyüdükçe ve Kutsal Kitap'ı başkalarıyla paylaşmak istediğinde, sadece Türkçe Kutsal Kitap'ı okumak ve kendi kültürel deneyimleri ışığında yorumlamakla yetinmemelidir. Büyüyen bir Hristiyan daha derine inmek istemelidir ve bunu yapmak için Kutsal Kitap'ın ortaya çıktığı eski kültürleri anlamak gerekli bir adımdır.
English
Kültürel çeviri nedir?
