Soru
Kozmonomik felsefe nedir?
Yanıt
Kozmonomik felsefe, Hollandalı düşünür Herman Dooyeweerd ile ilişkilidir. Onun yaklaşımı, anlamı var olmaktan ziyade gerçekliğin temel doğası olarak görür. Bu doğrultuda Dooyeweerd, evreni iki faktörle tanımlamıştır: Varlıklar ve yasalar. Varlıklar "şeyler"dir. Tüm varlıklar bir dizi "modalite" veya "yön" veya "yasa"ya tabidir. Hiçbir modalite herhangi bir varlığı tam olarak açıklayamaz; her varlık birden fazla modalitede ifade edilir; hiçbir yön sınırlı bir zihin tarafından tam olarak anlaşılamaz. Bu şekilde Dooyeweerd, her şeyi Tanrı'nın yaratılışında kök salmış anlamla birleştirdi. O, her şeyin bu "yasaların" birleşik ifadesi olarak var olduğunu öne sürdü ve bunun için de wijsbegeerte der wetsidee ifadesini kullandı. Bu ifade kelime anlamıyla "yasa fikrinin felsefesi" anlamına gelir ve genellikle "kozmonomik" veya "yasa evreni" felsefesi olarak adlandırılır.
Genel olarak, kozmonomik felsefe Kutsal Kitap'taki dünya görüşüyle uyumludur. Aslında, Dooyeweerd'in düşünce süreci, Reformcu Hristiyan inançlarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Bu sistem, doğal ve özel vahiy, yaratılış ve Tanrı'nın varlığı ve egemenliği gibi Kutsal Kitap'taki kavramlarla uyumludur. Bununla birlikte, her insan felsefesi değişikliklere, hatalara ve sınırlamalara tabidir. Kozmonomik düşünceyi kabul etme veya reddetme derecesi, felsefi inançlara bağlıdır. Bu tür sistemler, kişinin muhakeme yeteneğinin veya ruhsal olgunluğunun bir ölçüsü değildir.
Dooyeweerd, tüm insan düşüncesinde temel bir dini ön varsayım duygusu önermiştir. Tüm düşüncelerin, tamamen temel olan, yani gerçekliğe özgü veya içsel olan şey hakkında bir varsayımdan ortaya çıktığını ısrarla savunmuştur. Bu, dünya görüşünden daha basit ve daha temel bir şeyi ima eder; o buna "temel motif" adını vermiştir. Bu bakış açısı önyargısı kaçınılmazdır ve sadece fark edilebilir, asla ortadan kaldırılamaz.
Dooyeweerd'in değerlendirmesine göre, çoğu kültür dualistik temel motifler uygular. Başka bir deyişle, gerçekliği temelde iki tamamen ayrı kavram olarak ayırırlar: Gerçeklik ve deneyim, özgürlük ve determinizm, zihin ve beden vb. Bunun istisnası, yaratılışla etkileşime giren ancak onun "dışında" var olan bir Yaratıcıya ilişkin Yahudi-Hristiyan bakış açısıydı. Bu bütünsel bakış açısı, var olan değil, anlamın tüm şeylerin temel niteliği olduğunu ima eder. Buna göre Dooyeweerd, varlıkların (şeylerin) ancak yaratılışın çeşitli yönleri (yasalar) içindeki işleyişleri açısından tam olarak anlaşılabileceğine inanıyordu. Onun yaklaşımı, hiçbir varlığın tek bir yönüyle tamamen tanımlanamayacağını ve hiçbir yönün hiçbir varlıkla tamamen ilgisiz olamayacağını gösteriyordu. Bunun dualist paradoksları ortadan kaldırabileceğini ve indirgemeci düşünceden uzaklaşabileceğini varsayıyordu.
Dooyeweerd'in önerdiği kozmonomik felsefe, nicelik, yaşam, mantık, tarih, anlam, deneyim, estetik, ahlak ve inanç gibi on beş temel yönün bir listesini içeriyordu. Bunlar değişime açıktı ve başkaları da kendi modalite kataloglarını önerdiler. Kozmonomik felsefeye göre, gerçeklikteki her "şey", tüm farklı yönlerle etkileşimine göre "anlam" aracılığıyla en iyi şekilde tanımlanır. Yaratılmamış ve gerekli tek Varlık olan yalnızca Tanrı, bu yönlerden bağımsız olarak var olabilir; O, tüm anlamların kaynağıdır.
Bu felsefeye göre, tüm şeyler bütünleşiktir. Belirli yönlere uygun şekilde odaklanabiliriz, bu da fizik bilimi, mantık veya tarih gibi temel çalışma alanlarına yol açar. Ancak, tek bir yön tek başına yeterli olamaz; bilimcilik, rasyonalizm veya tarihselcilik gibi "sadece" perspektifleri benimsemek yanlış olur. Yönlerin birleşimi, varlık, varoluş biçimleri, formlar ve işlevler vb. hakkında tartışmak için çerçevelerimizi oluşturabilir.
Dooyeweerd'in çalışmaları, din felsefesi ve hükümete yönelik modern tutumlar üzerinde etkili olmuştur. Dooyeweerd, kendisini doğrudan "Kalvinist" olarak tanımlamayı tercih etmese de, genellikle Neo-Kalvinizm ile ilişkilendirilir. Onun ilkeleri, önvarsayımcı apologetiğin belirli unsurlarını yansıtır.
English
Kozmonomik felsefe nedir?
