Soru
İlahi özgürlük nedir? Tanrı özgür müdür?
Yanıt
İlahi özgürlük, Tanrı'nın herhangi bir zorlamaya maruz kalmadan, kendi isteğiyle irade göstermesi ve eylemde bulunabilmesi anlamına gelir. Bu kavram, her şeye gücü yetmesi, her şeyi bilmesi ve mutlak iyi olması gibi diğer ilahi niteliklerle kesişir. Tanrı'nın özgürlüğü ve bu özgürlüğün doğası, kapsamlı teolojik ve felsefi tartışmalara konu olmuştur.
Geleneksel teizme göre Tanrı'nın her şeye gücü yeter, her şeyi bilir ve mutlak iyidir. Bu nitelikler, O'nun özgürlüğünün doğasına ilişkin sorular ortaya çıkarır. Örneğin, eğer Tanrı mutlak iyi ise, mümkün olan en iyi eylemden başka bir şeyi seçebilir mi? On sekizinci yüzyılda filozoflar Gottfried Wilhelm Leibniz ve Samuel Clarke bu konuyu ele almışlardır. Leibniz, Tanrı'nın kusursuz iyiliğinin O'nu mümkün olan en iyi eylemi seçmeye zorladığını savunmuştur. Ayrıca tanrısal özgürlüğü, Tanrı'nın yaptığı her şeyin anlaşılabilir bir temele dayanması gerektiğini ifade eden yeter sebep ilkesiyle ilişkilendirmiştir. Buna karşılık Clarke, tanrısal özgürlüğün, Tanrı mümkün olan en iyi eylemi seçse bile, yine de başka türlü seçebilme yeteneğine sahip olması anlamına geldiğini ileri sürmüştür.
Bağdaşmacılık ve özgür iradecilik, özgürlük konusunda iki farklı görüştür. Bağdaşmacılık, özgürlüğün determinizmle bağdaşabileceğini savunur; yani önceki nedenler ya da olaylar bir ahlaki öznenin eylemlerini belirlese bile, o özne yine de özgür sayılabilir. Bu bakış açısına göre Tanrı özgürdür; çünkü eylemleri kendi doğasından kaynaklanır, her ne kadar bu doğasının dışında seçim yapamasa da.
Özgür iradecilik ise özgürlüğün, mutlak anlamda her şeyi seçebilme yeteneğini gerektirdiğini savunur. Eğer Tanrı özgürse, her zaman iyiyi seçse bile kötüyü seçebilme imkânına da sahip olması gerekir.
Tanrı, her şeyi bilen olduğu için mümkün olan her eylemi ve onun sonucunu bilir; mutlak iyi olduğu için de her zaman mümkün olan en iyi eylemi seçer. Buradaki soru şudur: Tanrı'nın kusursuz bilgisi ve kusursuz iyiliği, O'nun özgürlüğünü yalnızca mümkün olan en iyi eylemi seçmekle mi sınırlar? Bazıları O'nun her şeyi bilmesinin ve mutlak iyi olmasının özgürlüğünü azaltmadığını savunur. Diğerleri ise gerçek özgürlüğün, seçim Tanrı'nın doğasına aykırı olsa bile, başka türlü seçebilme yeteneğini gerektirdiğini ileri sürer.
Thomas Morris ve Robert Adams gibi filozoflar tanrısal özgürlük üzerine kapsamlı çalışmalar yapmışlardır. Morris, tanrısal özgürlüğün iyi ile kötü arasında seçim yapmakla değil, Tanrı'nın iradesini kendi doğasının sınırları içinde yaratıcı bir şekilde ifade etmesiyle ilgili olduğunu savunmuştur. Adams ise “orta bilgi” (middle knowledge) kavramını ortaya koymuş ve Tanrı'nın, Kendisi de dâhil olmak üzere, özgür iradeye sahip her varlığın herhangi bir durumda ne yapacağını bildiğini öne sürmüştür.
Kutsal Kitap, Tanrı'nın özgürlüğü hakkında fikir verir. Mezmur 115:3 şöyle der: “Bizim Tanrımız göklerdedir, Ne isterse yapar.” Bu, Tanrı'nın bağımsızlığına ilişkin açık bir ifadedir. Ayrıca Efesliler 1:11, Tanrı'nın her şeyi kendi isteğinin amacı uyarınca gerçekleştirdiğini açıklar. Tanrı'nın özgürlüğü, O'nun doğası, isteği ve amacıyla uyum içindedir.
İlahi özgürlük keyfi değildir; her zaman Tanrı'nın karakteriyle uyumludur. Yakup 1:17 şöyle der: “Her nimet, her mükemmel armağan yukarıdan, kendisinde değişkenlik ya da döneklik gölgesi olmayan Işıklar Babası'ndan gelir.” Tanrı'nın iyi ve adil doğası değişmez olduğu için, Tanrı'nın özgür eylemleri de her zaman iyi ve adildir. İbraniler 1:12 de Tanrı'nın değişmeyen doğasını doğrular: “Bir kaftan gibi düreceksin onları, Bir giysi gibi değiştirilecekler. Ama sen hep aynısın, Yılların tükenmeyecek.” Tanrısal özgürlük her zaman Tanrı'nın değişmez karakterinin sınırları içinde kullanılır.
İlahi özgürlük, Tanrı'nın dışsal hiçbir kısıtlama olmaksızın kendi isteğine göre hareket edebilme yeteneğidir. İlahiyatçılar ve filozoflar, tanrısal özgürlüğün her şeye gücü yetmesi, her şeyi bilmesi ve mutlak iyi olması gibi diğer ilahi niteliklerle nasıl uyum içinde olduğunu tartışmaya devam etmektedir. Doğasını ve kapsamını tam olarak anlayamasak da Kutsal Yazılar tanrısal özgürlüğü doğrulamaktadır.
English
İlahi özgürlük nedir? Tanrı özgür müdür?
