Soru
İçselcilik ve dışsalcılık nedir?
Yanıt
İçselcilik ve dışsalcılık, epistemolojik gerekçelendirme konusunda zıt görüşlerdir: Bir fikre olan inancın makul bir şekilde desteklenip desteklenmediği sorusu. Genel hatlarıyla, içselcilik, zihnin özelliklerinin —düşünen kişinin kendisinin özelliklerinin— gerekçelendirmeyle ayrılmaz olduğunu ve nihayetinde bunun tek makul ölçüsü olduğunu öne sürer. Dışsalcılık ise, zihinden bağımsız nedenlerin sadece var olmakla kalmayıp, nihayetinde tek geçerli gerekçelendirme unsurları olduğu inancıdır.
Bu tartışmalarda, gerekçelendirme, kurtuluş kavramındaki gerekçelendirme kavramından tamamen farklı bir anlama gelir. "Nasıl biliriz" konusunun felsefi incelenmesine epistemoloji denir. Epistemolojik tartışmalar genellikle üç ana kavram arasında bölünür: Gerçek, inanç ve gerekçelendirme. Gerçek olan, gerçekliğe karşılık gelir. İnanılan şey gerçek olabilir veya olmayabilir. Bir inancı savunmak, onun doğru olup olmadığına bakılmaksızın gerekçelendirilebilir veya gerekçelendirilemeyebilir. İçselcilik ve dışsalcılığın ana kullanım alanları, epistemolojik gerekçelendirme kavramıyla ilgilidir.
İçselciliğe göre, bir inanç ancak kişi o gerekçeyi içsel olarak hissettiğinde gerekçelendirilebilir. Başka bir deyişle, inançlar ancak kişi kendi konumunun nedenlerini kavradığında ve kendi düşünce sürecinin farkında olduğunda makul olarak savunulabilir. İçselcilik, bir kişinin inançlarının nedenleri ve motivasyonları dikkate alınmadığında gerekçelendirilemeyeceğini öne sürer. Ayrıca, bu görüş, haklı ve doğru kavramlarının ayrı felsefi anlamları olduğunu vurgular; bu nedenle, bir kişinin deneyimleri veya muhakemesi, kişinin kontrolü dışında bir şekilde çarpıtılıyorsa, bu, o kişinin bilmeden önyargılı inançlarını haksız kılmaz.
Dışsallığa göre, bir kişinin bilişsel sürecinin yansıtıcı doğası, bir inancın haklı olup olmadığıyla ilgisizdir. Güvenilirlik gibi dışsallıkçı haklılık şemaları, bir kişi güvenilir yöntemler kullanıyorsa, kişinin kendisi sürecinin güvenilir olup olmadığını bilmesen bile, vardığı sonucun haklı olduğunu gösterir. Esasen bu, gerekçelendirmeyi belirleyen şey kendi düşünce süreçlerimizin dışında olduğu için, kendi inançlarımızın gerekçelendirilmesi konusunda her zaman bir dereceye kadar bilgisizlik olacağını ima eder. Bu tutum, gerekçelendirmeyi neredeyse eşanlamlı olarak doğru ile özdeşleştirdiği için eleştirilebilir, bu da gerekçelendirmeyi ayrı bir kategori olarak değerlendirme nedenini geçersiz kılar.
Tamamen felsefi kavramlar olarak, ne içselcilik ne de dışsalcılık açıkça Kutsal Kitap'a uygun ya da uygun değildir. Bir kişinin kendi düşünce süreçlerinin etik kararlar için kritik öneme sahip olduğunu belirten içselci bir görüşü destekleyen Kutsal Kitap'ta yer alan fikirler vardır (Romalılar 14:5, 23). Kişisel yaklaşımların hatalı olabileceğini ve insanın vardığı sonuçların yanılabilir olduğunu ima eden ayetler de vardır (Süleyman'ın Özdeyişleri 14:12). Bu tür felsefi ayrıntılar üzerine yapılan tartışmalar, bunların belirsizliğini yansıtır: Her ikisine de ağırlık veren gerçek dünya senaryoları vardır.
English
İçselcilik ve dışsalcılık nedir?
