Soru
Felsefede araçsalcılık nedir?
Yanıt
Araçsalcılık, inançların öneminin, inançların konusu kelimenin tam anlamıyla var olup olmadığı değil, yararlılıkları, yani araç olarak oynadıkları rol olduğu şeklindeki felsefi iddiadır. Bu kavram uyarınca, herhangi bir eylemin veya bakış açısının temel değeri, aşkın veya evrensel bir ideal değil, pratik etkileridir.
Çeşitli araçsalcılık biçimleri, "gerçek"in inançlara ancak marjinal olarak, hatta hiç uygulanmadığını ima eder. Araçsalcılık genellikle inançları, gerçekte var olmasalar bile, gerçekliğin bir benzerini ifade eden "on dokuz sayısı" veya "tipik bir elma" gibi soyutlamalarla birlikte sınıflandırır. Bazı "sert" araçsalcılar, inançların tamamen gerçek dışı olduğunu ima ederler. Araçsalcılık göre, doğrudan gözlemlenemeyen her şeyin gerçekliği şüphelidir.
Bir dereceye kadar, felsefi araçsalcılık "amaçlar araçları haklı çıkarır" önermesidir; ahlaki veya etik anlamda değil, pragmatik anlamda. Bu, herhangi bir inancın temel değerinin, bir kişiyi ne yapmaya ittiği olduğunu ima eder. Bu anlamda, böyle bir inancın "gerçeği" önemsizdir ve küçük ölçekte önemli olan tek şey, "A" inancının "B" sonucuna veya eylemine yol açmasıdır.
Araçsalcılığın bir başka uygulaması, bilimsel teorilerin veya teorik modellerin, doğru tahminler ürettikleri veya gözlemleri tutarlı bir şekilde açıkladıkları ölçüde anlamlı olduklarını öne sürer. Bu görüşe göre, doğal seçilim yoluyla evrim gibi bir teorinin "kelimenin tam anlamıyla doğru" olup olmadığı, doğal seçilim yoluyla evrimin bilimsel çalışma için güvenilir bir model olup olmadığıyla ilgisizdir.
Kutsal Kitap araçsalcı yaklaşımdan bahsetmez. Ancak İsa, Ferisileri geleneksel ritüelleri kendi çıkarları için sürdürdükleri için eleştirmiştir (Markos 7:8). İbraniler kitabı, bazı Musa kanunlarının nihai amacının daha yüksek bir anlam ifade etmek olduğunu belirtir (İbraniler 8:5). Ve elbette, Kutsal Kitap hiçbir şekilde amaçların araçları haklı çıkarmak için yeterli olduğu önerisini desteklemez. Öte yandan, İsa sık sık Tanrı'nın kanunlarının akılsızca harfiyen uygulanması için konulmadığını öğretmiştir (Matta 12:1-8). Bu da pratik sonuçların davranışların değerlendirilmesinde rol oynadığı şeklindeki araçsalcı görüşle paraleldir. Genel olarak, Kutsal Yazılar en azından daha sert araçsalcılık biçimleriyle çelişmektedir.
English
Felsefede araçsalcılık nedir?
