Soru
İndeterminizm nedir?
Yanıt
İndeterminizm, determinizm ile karşılaştırıldığında daha iyi anlaşılır. Determinizm ve belirsizlik, teolojik terimler değil, felsefi terimlerdir.
Determinizm, hiçbir eylemimizin özgür olmadığını, aksine önceden belirlenmiş nedenler tarafından belirlendiğini savunan felsefi bir görüş. İrade özgürlüğü sadece bir yanılsamadır. Bir adam bir sabah giymek için mavi bir gömlek ve kırmızı bir kravat seçebilir ve bu özgür bir seçim gibi görünebilir. Ancak determinizme göre, bu seçim özgür değildir. Bu kişinin tercihleri, beyindeki kimyasallar, çocukluk döneminde ve o ana kadar yaşadığı tüm dönemlerdeki psikolojik etkiler, mesleği ve belki de ona etki eden, benzer güçlerin de etkilediği yüzlerce veya binlerce bilinmeyen ve görünmeyen doğal güç tarafından belirlenmiştir. Sonuç olarak, mavi gömlek ve kırmızı kravat giyme seçimi önceden belirlenmiştir.
Etki eden tüm güçleri görebilseydik ve anlayabilseydik, herhangi bir durumda bir kişinin ne yapacağını yüzde 100 doğrulukla tahmin edebilirdik. Elbette bunu yapamayız, bu yüzden bize insanlar özgür seçimler yapıyormuş gibi gelir; gerçekte ise, yapabilecekleri tek seçimi yaparlar. Sir Arthur Conan Doyle bir deterministti ve bu, Sherlock Holmes hikayelerinde ve romanlarında da ortaya çıkıyor. Holmes, diğer insanlar üzerinde etkili olan faktörlere ortalamadan daha fazla içgörü sahibi olduğu için büyük bir dedektiftir; bu nedenle, kimin neyi neden yaptığını herkesten daha iyi anlayabilir. Doyle'un dünyasında, suçluların bile seçme şansı yoktur, bu nedenle ahlaki açıdan cezalandırılmazlar, ancak geri kalanımızı korumak için hapsedilmeleri gerekebilir.
İndeterminizm, tüm seçimlerin önceden belirlenmiş nedenlerle önceden belirlendiğini reddeder. İndeterminizm, insanların seçimlerini gerçekten özgürce yaptıklarını onaylar.
Kutsal Kitap ne indeterminizmden ne de determinizmden bahseder. Kutsal Kitap, Tanrı'nın her şeyi kontrol ettiğini, ancak insanların kendi seçimlerinden sorumlu olduğunu da onaylar. Dünyadaki cazibelerden bahseden İsa, "İnsanı günaha düşüren tuzaklardan ötürü vay dünyanın haline! Böyle tuzakların olması kaçınılmazdır. Ama bu tuzaklara aracılık eden kişinin vay haline!" demiştir. (Matta 18:7). "Böyle şeyler olmak zorundadır" demek determinizm gibi görünür; ancak "bunların geldiği kişi" sorumlu tutulur ve bu da indeterminizmi akla getirir. Determinizm ve indeterminizmin uzlaştırılabileceği kavramına uyumlulukçuluk denir; bu, Tanrı'nın kontrolünün insanın seçimi ve sorumluluğuyla uyumlu olduğu önermesidir.
İndeterminizm, Kutsal Kitap'ta veya teolojide kullanılan bir terim olmadığı için, belirsizliğin Kutsal Kitap'a uygun olduğunu söylemekten çekiniriz, ancak determinizmi de onaylamayız. Uyumlulukçuluk daha uygun bir terimdir. Hepimiz tamamen Tanrı'nın kontrolündeyiz, ancak O bizim seçimler yapmamıza izin verir. İstediğimizi yapmakta özgür olabiliriz, ancak Mesih'te diriltilene kadar Tanrı'yı hoşnut edecek hiçbir şey yapmak istemeyiz ve bu anlamda irademiz bağlıdır. Kendi hayatlarımızı kontrol etmeye kararlı olduğumuz sürece, Tanrı'ya karşı yaşarız (bkz. Romalılar 8:5-8). Doğal halimizde Tanrı'yı hoşnut edemeyiz. Ancak Mesih'te diriltildiğimizde Tanrı'yı hoşnut edecek şekilde yaşamakta özgür oluruz.
English
İndeterminizm nedir?
