Soru
Aksioloji nedir?
Yanıt
Aksioloji, değerlerin ve bu değerlerin bir toplumda nasıl ortaya çıktığının incelenmesidir. Aksioloji, değerlerin ve değer yargılarının doğasını anlamaya çalışır. Felsefenin diğer iki alanı olan etik ve estetik ile yakından ilgilidir. Bu üç dal da değerlerle ilgilenir. Etik, iyilikle ilgilenir, iyinin ne olduğunu ve iyi olmanın ne anlama geldiğini anlamaya çalışır. Estetik, güzellik ve uyumla ilgilenir, güzelliği ve bunun ne anlama geldiğini veya nasıl tanımlandığını anlamaya çalışır. Aksioloji, hem etik hem de estetiğin gerekli bir bileşenidir, çünkü "iyilik" veya "güzellik" kavramlarını tanımlamak için değer kavramlarını kullanmak gerekir ve bu nedenle neyin değerli olduğunu ve neden değerli olduğunu anlamak gerekir. Değerleri anlamak, motivasyonu belirlememize yardımcı olur.
Çocuklar "neden bunu yapıyoruz?" veya "nasıl olur?" gibi sorular sorduklarında, aksiyolojik sorular soruyorlar. Bizi harekete geçmeye veya harekete geçmekten kaçınmaya motive eden şeyin ne olduğunu bilmek istiyorlar. Ebeveyn, kavanozdan kurabiye almamalarını söyler. Çocuk, kavanozdan kurabiye almanın neden yanlış olduğunu merak eder ve ebeveynle tartışır. Ebeveyn genellikle açıklamaya çalışmaktan yorulur ve basitçe "Çünkü ben öyle diyorum" diye cevap verir. Çocuk, yerleşik otoriteye değer veriyorsa (veya itaatsizliğin cezasından korkuyorsa) tartışmayı bırakır. Öte yandan, çocuk sadece ebeveynine saygı duyduğu için tartışmayı bırakabilir. Bu örnekte, çocuğun değerlerine bağlı olarak değer ya otorite ya da saygıdır. Aksioloji, "Bu değerler nereden geliyor? Bu değerlerden herhangi biri iyi olarak adlandırılabilir mi? Biri diğerinden daha mı iyi? Neden?" diye sorar.
İnsanlığa özgü olan, kendini koruma ve devam ettirme arzusudur. Hayvanlar gibi insanlar da yiyecek ve barınak arar ve üremek ister. Ancak aradığımız başka şeyler de vardır: Gerçek, güzellik, sevgi. Bunlar, hayvanlar aleminin ilgilenmediği farklı ihtiyaçlar, farklı değerlerdir. Kutsal Kitap, gerçek, sevgi ve güzelliğe olan ihtiyacın neden var olduğunu bize söyler. Bizler fiziksel varlıklar olduğu kadar ruhsal varlıklarız da. Tanrı'nın suretinde yaratıldık (Yaratılış 1:27). Tanrı, doğal dünyanın üstündedir — O "doğaüstü"dür — ve bu nedenle bizler de doğaüstü olanın suretinde yaratıldık. Bu nedenle, doğaüstü ve soyut olanı değer veririz. "O'nda yaşıyor ve hareket ediyoruz; O'nda varız" (Elçilerin İşleri 17:28). Genellikle güzellik ve sevgi gibi şeyleri "doğaüstü" olarak düşünmeyiz, ancak tanım olarak bunlar insanlığı doğanın geri kalanının üstüne çıkarır. Değerlerimiz doğamız tarafından belirlenir ve doğamızın ruhani bir boyutu vardır.
Hamlet'te, başkahraman şu ünlü sözleri söyler: "İnsan ne muhteşem bir eser! Ne kadar asil bir akıl! Ne kadar sonsuz yetenekler! Ne kadar ifade gücü ve hayranlık uyandıran bir görünüm! Ne kadar melek gibi hareketler! Ne kadar tanrı gibi kavrayış! Dünyanın güzelliği! Hayvanların en mükemmeli! Ve yine de, bana göre, bu tozun özü nedir?” (Hamlet, II:ii). Bu, karşı karşıya olduğumuz muammayı mükemmel bir şekilde tanımlar. Bizler Tanrı'nın suretinde yaratıldık. Bizler muhteşem yaratıklarız. Ve günlük hayatta kalma ihtiyaçlarımızdan daha yüksek olan şeylere değer veririz; İlahi olana dokunmak isteriz. Ve aynı zamanda, bizler tozuz, hem fiziksel hem de ruhsal olarak çürümeye maruz kalırız. Bizi doğal benliğimizin ötesine taşıyarak, doğuştan değer verdiğimiz şeye ulaşmamızı sağlayacak şey nedir? Elçi Pavlus, “Ne zavallı insanım! Ölüme götüren bu bedenden beni kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'ya şükürler olsun! Sonuç olarak ben aklımla Tanrı'nın Yasası'na, ama benliğimle günahın yasasına kulluk ediyorum” (Romalılar 7:24–25) dediğinde, “ben” (doğaüstü) ile “bu beden” (doğal) arasında bir ayrım yapıyordu. Sonuçta, hepimiz için cevap, tüm değerlerin kaynağı olan Tanrı'ya dönmektir. İman yoluyla O'nun ücretsiz kurtuluş armağanını kabul ederiz. "Böylece imanla aklandığımıza göre, Rabbimiz İsa Mesih sayesinde Tanrı'yla barışmış oluyoruz. İçinde bulunduğumuz bu lütfa Mesih aracılığıyla, imanla kavuştuk ve Tanrı'nın yüceliğine erişmek umuduyla övünüyoruz" (Romalılar 5:1-2).
English
Aksioloji nedir?
