Soru
Amerikan yerlilerinin dini/manevi inançları nelerdir?
Yanıt
Amerikan yerlileri, Avrupalı kaşiflerin gelişinden önce Kuzey ve Güney Amerika'da yaşayan insan gruplarına yapılan genel bir atıftır. Bu iki kıtanın büyüklüğü ve çok çeşitli manzaraları göz önüne alındığında, Amerikan yerlilerinin kültürlerinin gruptan gruba ve kabileden kabileye büyük farklılıklar göstermesi şaşırtıcı değildir. Bu da "Kızılderili Dini"nin son derece geniş bir kategori olduğu anlamına gelmektedir. Modern Amerikalıların -ve Asyalıların, Avrupalıların ve Afrikalıların- dini inançları geniş bir yelpazeyi kapsar ve Amerikan yerlilerinin ruhani gelenekleri de böyledir.
Bununla birlikte, çoğu Kızılderili dini bir dizi ortak özelliği paylaşmaktadır. Bunlar arasında en önemlileri ruhani dünya ile doğal dünya arasında ayrım yapılmaması, bir tür yaratıcı tanrının varlığı ve genel olarak nesnel, sabit ilkelerin olmamasıdır. Çok az Kızılderili dini fikri kesinlikle değişmez olarak kabul edilmiş ve daha da azı yazılı olarak kodlanmıştır. Sonuç olarak, Amerika'daki tarihi ruhani inançlar çok çeşitli ve son derece akışkandı.
Birçok Kızılderili ruhani geleneğinin ortak özelliklerinden biri tek tip bir gerçeklik görüşüdür. Hristiyanlık sıklıkla fiziksel bir dünyadan ve ruhani bir dünyadan bahseder. En azından karşılaştırma yapmak adına, çoğu Kızılderili dininde böyle bir ayrım mevcut değildir. Ruhların ve tanrıların "dünyası" doğanın ve insanınkiyle aynı "dünyadır" ve var olabilecek farklılıklar ya da ayrılıklar sıklıkla aşılır.
Çoğu Kızılderili dininde bir tür ilahi Yaratıcı bulunur. Çoğu durumda bu, genellikle Büyük Ruh olarak adlandırılan tek bir tanrıdır. Bazı durumlarda bu bir grup tanrı ya da bir ruhlar topluluğudur. Diğerlerinde ise bu ruh gerçek, kişisel bir varlıktan ziyade kişisel olmayan bir güçtür. Bu geniş çeşitlilik nedeniyle, bireysel Kızılderili dinleri teistik, deistik, henoteistik, politeistik ve hatta panteistik olarak kategorize edilebilir.
Kızılderili dinleri de tipik olarak nesnel kurallardan veya yasalardan yoksundur. Bu, bu ruhani geleneklerde ahlaki ilkeler olmadığı anlamına gelmez. Ancak, bu tür kavramlar genellikle katı ve hızlı düzenlemeler olarak değil, kılavuzlar veya temeller olarak ele alınır. Gelenekler gruptan gruba değişir, ancak Kızılderili ruhaniliği tipik olarak Hristiyanlık, Budizm ve İslam gibi sistemlerden çok daha az katıdır.
Kızılderili dini tarihinde İncil, Kuran veya Vedalar gibi eserlerle karşılaştırılabilecek yazılı metinler mevcut değildir. Bunun yerine, Kızılderili dini uygulamalarında sözlü gelenek ve kişisel öğretiler güçlü bir şekilde vurgulanır. Bunun motivasyonu son derece pratiktir. Kızılderililerin bakış açısına göre, gelenekleri öğrenmenin tek yolu onlara katılmaktır; yazılı metinlere çok az başvurulur.
Akışkan ilkeler, yazılı kutsal metinlerin eksikliği ve çok çeşitli inançların bir araya gelmesi, Avrupalı kaşiflerin Amerikan yerlilerinin ruhani geleneklerini kötü bir şekilde yanlış anlamalarına neden oldu. Çoğu sömürgecinin varsayımı, yerli dininin sığ, basit ve önemsiz olduğu yönündeydi. Amerikan yerlileri ruhani inançlarını diğer dinlerin inançlarıyla birleştirmekte çok daha rahat olsalar da, gelenekleri en az diğer kültürlerinki kadar derindir ve onlar kadar anlamlı kabul edilir.
Kızılderili dininin özellikle ilginç bir özelliği, dünya çapında felakete yol açan bir tufanla ilgili mitlerin tekrarlanmasıdır. Dünyanın dört bir yanındaki ruhani geleneklerde olduğu gibi, Kızılderili mitlerinde de bir tufan hikayesinin çeşitli versiyonları bulunabilir:
- Hopi halk hikayelerinde Güneş Ruhu Tawa'nın bir tufanla mevcut dünyayı (Üçüncü Dünya olarak adlandırılır) yok ettiğinden bahsedilir; birkaç iyi insan kamış teknelere binerek hayatta kalmıştır (Yaratılış 6:6-8 ile karşılaştırın).
- Bir Ottawa hikayesi, bir adamın deniz tanrısını kızdırarak dünyayı kaplayan bir tufanı tetiklediğini iddia eder. Bu adam, hayatta kalan hayvan çiftleriyle birlikte bir tekneye binen bir tanrıça tarafından kurtarılmıştır (Yaratılış 6:20 ile karşılaştırın).
- Chippewa'lara göre, özellikle güçlü bir adam kötü Büyük Yılan'ı öldürerek dağları kaplayan bir tufanı tetiklemiştir (Yaratılış 7:19 ile karşılaştırın). İnsanlar sallara binerek ve sular çekilene kadar yüzerek hayatta kalmışlardır (Yaratılış 8:1 ile karşılaştırın).
- Cheyenne efsanelerine göre bir şifacı, insanları öfkeli bir ilahi yağmurdan korumak için dağların arasına beyaz bir bufalo derisi germiştir. Ana tanrı bunu görüp yağmuru durdurunca deri büzülmüş ve gökkuşağına dönüşmüştür (Yaratılış 9:12-13 ile karşılaştırın).
- Saliş mitlerinde birçok insanın büyük bir tufanla ilgili kâbuslar gördüğü anlatılır (Yaratılış 6:13 ile karşılaştırın). Rüyalara inananlar bir araya gelerek kanolardan oluşan devasa bir sal inşa etmiş (Yaratılış 6:14 ile karşılaştırın) ve tufandan sadece onlar kurtulmuştur. Rüyaları görmezden gelenler ise boğuldular (Yaratılış 7:22-23 ile karşılaştırın). Daha sonra, hayatta kalanlar kavga etmeye başladılar ve farklı kabileler halinde yeryüzüne dağıldılar (Yaratılış 11:1-9 ile karşılaştırın).
Bu hikâyelerin her biri, Kutsal Kitap'ın Nuh'un zamanındaki dünyayı yok eden tufanla ilgili tasvirinin bazı yönlerini yansıtmaktadır. Dünyanın dört bir yanındaki kültürlerde görülen temel hikayenin korunması, insanlığın kökeni tartışmalarında sıklıkla gündeme getirilen bir noktadır. Eğer her insan kültürü ortak bir hikayeyi paylaşıyorsa ve bu hikayenin bazı ortak detayları varsa, bu hikayenin gerçek tarihte bir temeli olduğunu düşünmek için iyi nedenler vardır.
Kızılderili dinini ayrıntılı bir şekilde tanımlamaya çalışmak beyhudedir. Diğer tüm büyük insan gruplarında olduğu gibi, Kızılderili kültürlerinde de maneviyata yönelik kelimenin tam anlamıyla binlerce bireysel yaklaşım vardır. Akışkanlık, birleşik bir ruhani ve doğal dünya ve yazılı kutsal metinlerin eksikliği kavramları bu geleneklerin birçoğunda paylaşılmaktadır, ancak her biri kendi içinde tamamen bağımsız bir dünya görüşüdür.
English
Amerikan yerlilerinin dini/manevi inançları nelerdir?
