Soru
Yahve başlangıçta Edomlu ya da Kenanlı bir tanrı mıydı?
Yanıt
Yahve'nin başlangıçta Edomlu, Midyanlı ya da Kenanlı bir ilah olduğu düşüncesi, seküler akademisyenler tarafından öne sürülen modern bir mittir. Bu teoriyi savunanların çıkış noktası, Tanrı'nın Kutsal Kitap'ın söylediği kişi olabileceği ihtimaline karşı bilimsel olmayan bir önyargıdır; yani Tanrı'nın tek ve gerçek Yaratıcı, yaşamın Kaynağı, Yargıç ve dünyanın Kurtarıcısı olduğu gerçeğini reddetmeleridir (Yaratılış 1:1; 18:25; Elçilerin İşleri 3:15; Yuhanna 3:16). Tanrı'nın insanı kendi suretinde yarattığını kabul etmek yerine (Yaratılış 1:26–27), insanın Tanrı'yı kendi suretinde yarattığını varsayarlar. Ve yanlış bir öncülle başladığınızda, geçersiz bir sonuca ulaşmanız kaçınılmazdır.
Yahve'nin, Kutsal Kitap'ın Tanrısı'nın, Midyan'ın etkisiyle Edom'un baş ilahından türetildiği yönündeki yanlış teori şu noktalara dayanır:
• Mısır'dan Çıkış sırasında İsrail, Vaat Edilmiş Topraklar'a (Kenan'a) giderken Edom ve Midyan uluslarının yanından geçmek zorunda kaldı. Sözde çölde geçirdikleri kırk yıl boyunca yeni bir din oluştururken İsrail, Edom ve Midyan'ın dinsel inançlarından etkilenmiştir.
• Midyanlılar, İbrahim'in oğlu Midyan'ın soyundan geliyorlardı (Yaratılış 25:1) ve Reuel (Mısır'dan Çıkış 2:18) ya da daha sonra Yitro (Mısır'dan Çıkış 3:1 ve devamı) adıyla anılan bir kâhinleri vardı. Kutsal Kitap'ın ilk beş kitabının yazarı Musa, Yitro'nun kızıyla evlendi. Böylece Musa'nın, kayınpederinin ilahiyat anlayışının büyük kısmını, onun ilah(lar)ını da kapsayacak şekilde, kendi yeni dinine ve Kutsal Yazılar'a aktardığı varsayılır.
• Tanrı'nın Kutsal Yazılar'daki adı İbranice'den YHWH olarak çevriyazılır ve muhtemelen "Ben'im" anlamına gelir (Mısır'dan Çıkış 3:13–14). MÖ 13. yüzyıla ait bir Mısır belgesinde, Edom'da JWH ile ilişkilendirilen bir bölgeye dair belirsiz bir atıf vardır; bu da JWH'nin Edom'un ulusal tanrısı olabileceğini gösterdiği ileri sürülmektedir. Elbette JWH yazımı YHWH'ye benzemektedir.
• Esav'ın (İbrahim'in torunu ve İsrail'in/ Yakup'un kardeşi) soyundan gelenlerin yaşadığı Edom, Qos adlı yerel bir tanrıya tapıyordu. Kutsal Kitap'taki bazı ayetler, İsrail'in Tanrısı'nın yerel olarak ve Qos'un etkin olduğu yerlerin bazılarında faaliyet gösterdiğini gösterir; dolayısıyla Tanrı'ya ilişkin İbrani anlayışının Edom'un Qos'una dayanıyor olabileceği öne sürülür. Edom'daki bölgelere değinen bazı ayetler şunlardır:
Yasa'nın Tekrarı 33:2 – “RAB Sina Dağı'ndan geldi, Halkına Seir'den doğdu Ve Paran Dağı'ndan parladı.”
Hakimler 5:4–5 – “Seir'den çıktığında, ya RAB, Edom kırlarından geçtiğinde, Yer sarsıldı, göklerden yağmur boşandı, Evet, bulutlar yağmur yağdırdı. Sina Dağı'nda olan RAB'bin, İsrail'in Tanrısı RAB'bin önünde Dağlar sarsıldı.”
Habakkuk 3:3a – “Tanrı Teman'dan, Kutsal Tanrı Paran Dağı'ndan geldi.”
Bu son hata, yani Yahve'nin yerel faaliyetleri nedeniyle Edom'un tanrısıyla ilişkilendirildiği iddiası, ciddi hiçbir akademisyenin mazur göremeyeceği kadar yanlıştır. Kutsal Kitap boyunca birçok ayet Tanrı'nın belirli yerlerde göründüğünü ve etkin olduğunu söyler. Musa'nın ve ondan sonraki bütün Kutsal Kitap yazarlarının, Tanrı'nın mahallenin çevresinde dolaşan küçük büyülü bir ilah mı yoksa yarattığı evrenden daha büyük Olan mı olduğu konusunda kafalarının karışık olduğu sonucuna varmak için mantıklı hiçbir neden yoktur. Aslında Habakkuk 3:3'ün geri kalanı bu konuyu tamamen açıklığa kavuşturur: “Görkemi kapladı gökleri, O'na sunulan övgüler dünyayı doldurdu.” Bu, yerel bir tanrının tasviri değildir. Ayrıca bkz. Yasa'nın Tekrarı 10:14; 2. Tarihler 2:6; Mezmur 19:1–4; ve İbraniler 1:10–12.
Dolayısıyla, Yahve'nin Edom ve Midyan'daki yerel mitolojilerden ödünç alındığı teorisi tamamen 1) İsrail'in çölde izlediği güzergâha, 2) Musa'nın eş seçimine, 3) benzer yazılan bir kelimeye ve 4) Kutsal Kitap'ta Edom'dan söz edilmesine dayanır. Dayanak olarak pek güçlü değildir, ama teorisyenlerin elindeki bütün malzeme budur. Tanrı'nın Kendisini Kutsal Yazılar'da açıkladığı gerçeğini reddettiğinizde, elinizde sadece zayıf varsayımlar kalır.
Ne yazık ki Yahve'nin Edomlu ya da Midyanlı bir tanrı olduğu yönündeki karışıklık modern akademisyenler arasında yaygındır. Küçücük ipuçları "keşfeder", sonra bunlardan bütün mitleri uydururlar; bunların hepsi de tesadüfen Kutsal Kitap'ı "çürütmektedir." Hatta o dönemde yaşamış, o dili konuşmuş, o Kutsal Yazılar'ı okumuş ve o Tanrı'ya tapınmış insanlardan eski kültürler ve inançlar hakkında daha fazlasını bildiklerini iddia ederler. Kutsal Kitap bu tür akademisyenlerden şöyle söz eder: “Akıllı olduklarını ileri sürerken akılsız olup çıktılar” (Romalılar 1:22).
English
Yahve başlangıçta Edomlu ya da Kenanlı bir tanrı mıydı?
