Soru
Tanrı ilk neden midir?
Yanıt
Neden ve sonuç yasası, bir “ilk neden” olması gerektiğini açıkça gösterir. Eğer geçmişe doğru uzanan sonsuz bir nedensellik zinciri olsaydı, bugün diye bir şey asla var olmazdı. Er ya da geç, kendisinin bir nedeni olmayan ve diğer her şeye neden olan bir şeyin bulunması gerekir. Bu gerçek mantıksal olarak kaçınılmazdır, ancak birçok kişi bu ilk nedenin ne ya da kim olduğu konusunda tartışır. Bazıları Tanrı'nın ilk neden olup olmadığını merak eder. Öte yandan, bir ilk neden fikri kelimenin tam anlamıyla kuşku götürmez. Bu anlamda, “Tanrı ilk neden midir?” diye sormaktan ziyade, “İlk neden Tanrı mıdır?” diye sormak daha anlamlıdır.
Akıl yürütmeyi gözlemle birleştirdiğimizde, yalnızca bir ilk neden olduğu fikrine ulaşmakla kalmayız, aynı zamanda bu ilk nedenin nasıl olması gerektiğine dair ipuçları da elde ederiz. Bütün bu bilgileri bir araya getirdiğimizde, Kutsal Kitap'ın Tanrısı ile tamamen aynı olan bir tanımla karşılaşırız. Tanrı gerçekten de felsefenin “ilk nedeni”dir; ilk neden hakkında çıkarabileceğimiz her şeye en uygun düşen açıklama Yahudi-Hristiyan Tanrısı'dır.
Mantıksal olarak, ilk neden sonsuz olmalıdır. Kendisi “neden olunmuş” olmadığı için bir başlangıcı olamaz. Kutsal Kitap'a göre Tanrı bu tanıma uyar; çünkü var olan ve “yaratılmamış” tek varlıktır. Yuhanna 1:3, yaratılmış olan şeylerle yaratılmamış olan arasında belirgin bir ayrım yapar. Tanrı, olduğu haliyle, yaratılmamış tek “şey”dir. O sonsuzdur, her zaman var olmuştur (Mezmur 90:2).
İlk neden aynı zamanda zorunlu olmalıdır. Bu fikir için koşulsuz veya temel gibi başka terimler de kullanılır. İlk neden olmadan başka hiçbir şey var olamaz. Dolayısıyla ilk nedenin var olması gerekir ve onun bulunmadığı bir gerçeklik olamaz. İlk neden dışında kalan her şey “koşullu” olarak adlandırılır. Bu basitçe, başlangıcı olan ya da bir nedene bağlı olan her şeyin kökenini başka bir şeye borçlu olduğu anlamına gelir. İlk neden ise, var olmak için başka hiçbir şeye bağlı değildir ve olamaz; çünkü var olması zorunludur. Tanrı da yine bu tanıma uyar; Kendisi sadece “Ben Ben'im” diyerek var olan (Mısır'dan Çıkış 3:14) ve diğer her şeyi yaratan, yani neden olan Kişi'dir (Yaratılış 1:1; İbraniler 1:3).
İlk neden aynı zamanda değişmez olmalıdır; çünkü değişim her zaman dışsal bir güç ya da olay tarafından tetiklenir. Fakat ilk neden “ilk” olduğu için, başka hiçbir neden onu etkileyemez. Bu da ilk nedenin yalnızca değişmez değil, aynı zamanda kusursuz olması gerektiği anlamına gelir; çünkü diğer her şey ona bağlı ve ondan sonra geldiği için, ilk neden diğer her şeyin standardıdır. Burada da Kutsal Kitap'ın Tanrısı bu tanıma uyar: O değişmezdir (Malaki 3:6), kusursuzdur (Yeşaya 6:3) ve var olan her şeyin kaynağıdır (Yaratılış 2:3).
Evrenin gözlemlenmesi ilk neden hakkında ek ayrıntılar da sunar. İlk neden yaratıcı olmalıdır; çünkü doğal dünyada büyük bir çeşitlilik vardır (Mezmur 147:4; Mezmur 19:1). Evrende hayranlık uyandıran bir düzen ve karmaşıklık bulunduğundan, olağanüstü derecede zeki olmalıdır (Yeşaya 55:8). Ayrıca bütün bunları yaratmak ve sürdürmek için son derece güçlü olması gerekir (Eyüp 38:1-7). Kutsal Yazılar tam da böyle bir Varlık'tan söz eder.
Benzer şekilde, yaşamın mümkün olabilmesi için hassas bir şekilde ayarlanmış bir evrende bilinçli yaşamın varlığı, ilk nedenin kişisel olduğunu gösterir. Aynı durum ahlak gibi “kişisel” kavramlar için de geçerlidir; “olan şey” ile “olması gereken şey” arasında bir ayrım yapılabilmesi, bu özellikleri yöneten fiziksel dünyanın ötesinde bir şeyin varlığını ima eder. Böylece yine tek, aşkın ve kusursuz bir standardın, yani ilk nedenimizin varlığı fikrine ulaşırız ve bu da en iyi şekilde Kutsal Kitap'ın Tanrısı ile örtüşür (Yasa'nın Tekrarı 32:4).
Mantık ve gözlem aynı zamanda Tanrı'nın Üçlü Birlik yapısının, ilk neden için en iyi açıklama olduğunu da gösterir. Evren hem çeşitlilik hem birlik sergiler; farklı parçalardan oluşur, ancak tek bir sistemdir. Bir özelliğin sonuçta bulunabilmesi için, onun neden içinde bir kaynağının olması gerekir. Bu yüzden evren hem çeşitlilik hem de birlik sergilediğinden, bu nedenin de Üçlü Birlik'te olduğu gibi hem çeşitli hem de bir olması mantıklıdır.
Sonuç olarak, bir “ilk neden” olduğu sonucuna ulaşmamızı sağlayan aynı mantık ve gözlemler bizi Kutsal Kitap'ın Tanrısı'na yönlendirir. İster felsefe, ister bilim, ister teoloji yoluyla yaklaşılsın, kullanılan terimler farklı olabilir; ancak sonuç aynıdır: Kutsal Kitap'a göre tanımlanan Tanrı ilk nedendir.
English
Tanrı ilk neden midir?
