Soru
Tanrı'nın sonsuz, sınırsız ve ölçülemez olmasının anlamı nedir?
Yanıt
Louis Berkhof, Systematic Theology adlı eserinde Tanrı'nın sonsuzluğunu şu şekilde açıklar: “Tanrı'nın sonsuzluğu, Tanrı'nın hiçbir sınırlamaya tabi olmamasını ifade eden yetkinliğidir. . . . O, hiçbir şekilde evrenle, bu zaman ve mekân dünyasıyla sınırlı değildir ya da evrenin içine hapsedilmiş değildir” (GLH Publishing, 2017). Tanrı bütün niteliklerinde sonsuzdur: Kutsallığında, sevgisinde, bilgeliğinde vb. sonsuzdur. Yani Tanrı sevgisinde her türlü sınırlamadan özgürdür; sevgisinde mükemmeldir. Tanrı sınırlandırılamaz ya da kuşatılamaz (Yeşaya 66:1).
Tanrı'nın “sonsuz” olduğunu söylerken genellikle O'nun sınırsız ve ölçülemez olduğunu kastederiz. Tam anlamıyla ele alındığında, “ölçülemez” Tanrı'nın dışında başka varlıkların özelliklerini de tanımlayabilir. Ancak bu, Tanrı ile anlamlı bir karşılaştırma değildir. Neyin ölçülebileceği ya da ölçülemeyeceği, ölçümü yapanın sınırlılıklarına bağlıdır. On yaşındaki bir çocuğun bakış açısından kendi DNA'sındaki protein bağlarının sayısı ölçülemezdir. Bu, onun DNA'sının sonsuz olduğu anlamına gelmez; başka bir kişinin ya da başka bir şeyin bunu ölçemeyeceği anlamına da gelmez.
Eğer “ölçülemez”i “mantıksal olarak ölçülmesi imkânsız” anlamında kullanırsak, bu durumda kelime “sonsuz” ile eş anlamlı olur. Ancak bu şekilde tanımlansa bile, Tanrı söz konusu olduğunda çok da belirleyici değildir. Bir amibin bakış açısından benim zekâm “ölçülemez” olabilir, ama bu diğer insanlar arasında pek de büyük bir övgü sayılmaz. Aynı durum, aşağı yukarı, bir şeyin “sınırsız” olması fikri için de geçerlidir. Mantık her şeye sınırlar koyar, ancak bu aslında bir “sınırlama” değildir; dolayısıyla bu da temelde yine “sonsuz” olma kavramına dayanır.
Mantığa göre tek bir “İlk Neden” olmak zorundadır. Tanrı gibi bir varlığı imkânsız kılmak yerine, mantık O'nu gerekli kılar. Buradaki nokta şudur: Tanrı “gerçekliğin bir parçası” değildir; O, gerçekliğin kendisidir. Ancak bu dikkatli bir bağlam içinde anlaşılmalıdır. C. S. Lewis bir keresinde panteizmle, yani “her şey Tanrı'dır” düşüncesiyle ilgili şaka yaparak bunun aslında yanlış değil, sadece modası geçmiş olduğunu söylemiştir. Yaratılış yokken yalnızca Tanrı vardı. Şimdi ise Tanrı yarattığı için Tanrı olmayan şeyler de vardır, ama onların varlığının nihai kaynağı ve temeli hâlâ O'dur.
Bir başka yararlı nokta da şudur: Tanrı söz konusu olduğunda sonsuzluk, bir varlığın bazı niteliklerinde bulunup bazılarında bulunmayan bir özellik değildir. Bir varlık ya tamamen sonsuzdur ya da hiç sonsuz değildir. Örneğin, her şeye gücü yetme (omnipotence), her şeyi bilme (omniscience) ve her yerde bulunma (omnipresence) gibi ilahi nitelikleri düşünün. Bir varlık, aynı zamanda her şeyi bilmiyorsa her şeye gücü yeten olamaz. Her şeyi bilmiyorsa her şeyi yapma gücüne nasıl sahip olabilir? Bir varlık her şeyi biliyor ama her yerde bulunmuyorsa, gerçeklikte olan her şeyi nasıl bilebilir?
Çizgi roman yazarları “seçici sonsuzluk” sorunuyla sürekli karşılaşırlar. Bir binayı kaldırabilecek kadar güçlüyseniz, o binayı taşıyabilecek kadar dayanıklı da olmanız gerekir. Bir mermiden kaçabilecek kadar hızlıysanız, duvarlara çarpmamak için yeterince hızlı düşünebilmeniz de gerekir. Bu nitelikler birbirlerinden bağımsız var olamaz. Daha büyük ölçekte, Tanrı'daki “sonsuzluk” da bu şekilde işler. Tek bir sonsuz niteliğe sahip olmak, zorunlu olarak bütün niteliklerinizin sonsuz olmasını gerektirir.
Asıl nokta şudur: Biz Tanrı'nın niteliklerini her şeye gücü yetme, her şeyi bilme, ezelîlik gibi başlıklara ayırırız; çünkü bu, sonlu insanlar olarak O'ndan söz etmemizi kolaylaştırır. Gerçekte ise Tanrı'nın bütün nitelikleri aynı temel kaynağa dayanır: O, tek ve yegâne nihai ve zorunlu varlıktır. Kelimenin tam anlamıyla diğer her şeyin kaynağıdır. Tanrı bu gerçeği kendi sözleriyle ifade ederken Kendisi'ni “BEN BEN'İM” diye tanımlar (Mısır'dan Çıkış 3:14). O, sadece vardır.
Bu bakış açısından, Tanrı dışında başka sonsuz ya da sınırsız varlıkların bulunması imkânsızdır. Tek zorunlu varlığın dışında var olan her şey, Tanrı'nın yaratıcı işinin sonucudur. Mantıksal olarak, yaratılmış her şey Tanrı'dan farklı olmak zorundadır. Bu nedenle, başka varlıkların Tanrı ile aynı anlamda gerçekten “sonsuz” olmaları mümkün değildir; çünkü onlar kelimenin tam anlamıyla Tanrı olamazlar.
Şunu da belirtmemiz gerekir ki Tanrı bir “varlık”tır ve Kendisi'ni de bu şekilde tanımlar (Yaratılış 1:26–27). O hem içkindir hem aşkındır, ama aynı zamanda kişiseldir. Bu durum, gerçekliğimizin neden olduğu gibi işleyebildiğini kısmen açıklar. Bir sonuçta, nedeninde bulunmayan bir şey ortaya çıkamaz. Tanrı'da Üçlü Birlik içinde iletişim, birlik ve ilişki görürüz. Eğer bu özellikler İlk Neden'de bulunmasaydı, onları yaratılışta da asla göremezdik.
English
Tanrı'nın sonsuz, sınırsız ve ölçülemez olmasının anlamı nedir?
