Soru
Samiriye dini / Samaritanizm nedir?
Yanıt
Samaritanizm, adını Kudüs'ün kuzeyinde Samiriye olarak adlandırılan bölgeden alan bir dindir. Samaritanizm, Eski Ahit'in ilk beş kitabı olan Pentatuk'a dayanır; ancak Samiriyeli Pentatuk ya da Samiriyeli Tevrat, Samiriye halkı için Samiriye alfabesiyle yazılmıştır. Samiriyelilerin esinlendiğini düşündükleri tek metindir ve İbranice Kutsal Kitap'ın geri kalanını ve Yeni Ahit'in tamamını reddederler. Sadık Samiriyeliler Musa'nın peygamber ve kanun koyucu olarak rolünü vurgular ve Samiriye'de Gerizim Dağı'nda inşa edilen Samiriye tapınağının yerini onurlandırırlar. Yahudilikte olduğu gibi Samiriyelilikte de RAB'bin resimlerine izin verilmez ve Yahudilerin kutladığı bayramların birçoğu kutlanır.
Samiriyelilerin kısa bir tarihi Samiriyeliliği anlamaya yardımcı olacaktır. İşte bazı önemli noktalar:
- Kral Süleyman'ın hükümdarlığından sonra İsrail MÖ 931 yılında kuzey ve güney olarak ikiye ayrılır
- MÖ 722'de Asurlular, Samiriye şehri ve bölgesi de dahil olmak üzere İsrail'in kuzey krallığını fetheder
- Asurlular İsraillilerden geriye kalanları bırakıp bölgeye yerleşmeleri için yabancıları getirirler; bu göçmenler tapınmak için birçok yabancı tanrı getirirler (2.Krallar 17:29)
- MÖ 586'da Babilliler güneydeki Yahuda Krallığı'nı fethettiler
- Yahudiler topraklarına geri döner ve MÖ 515 yılında Kudüs'teki tapınaklarını yeniden inşa ederler
- Samiriye halkı Yahudi tapınağının yeniden inşa edilmesine karşı çıkar (Ezra 4; Nehemya 4)
- Samiriyeliler kendi topraklarındaki Gerizim Dağı'nda alternatif bir tapınak inşa ederler
- MÖ yaklaşık 128'de, Makabe Dönemi'nde, Yahudi güçleri Samiriye tapınağını yıkar
Dolayısıyla, İsa'nın zamanında Yahudiler ve Samiriyeliler arasında süregelen bir düşmanlık vardı. Kökleri ırk ve dine dayanan bir anlaşmazlıktı ve tarih boyunca pek çok husumet yaşanmıştı.
Samiriyeliler Gerizim Dağı'nda kendi tapınaklarını inşa ettiler çünkü Musa'nın İsraillilere bu dağda Rab'be bir sunak yapmalarını söylediğine inanıyorlardı. Ancak Yasa'nın Tekrarı 27:4-5 aslında Tanrı'nın sunak için seçtiği yerin Ebal Dağı olduğunu söyler. Samiriyeliler "Ebal Dağı "nın Ezra tarafından Yahudiler lehine yapılan bir tahrifat olduğunu düşünürler. Josephus'a göre, Samiriye tapınağı Hasmonean hükümdarı I. John Hyrcanus tarafından yıkılmıştır (Antiquities of the Jews, Kitap XIII, Bölüm 10, § 2-3). Tapınak ve yakınındaki şehir hiçbir zaman yeniden inşa edilmemiştir, bu nedenle tapınak günümüzde kullanılmamaktadır. Kalıntılar arkeolojik projelere konu olmuştur ve İsrail'de bir milli parktır.
Yuhanna'da İsa Samiriyeli bir kadından bir bardak su ister. Kadın İsa'nın bunu yapmasına şaşırır ve ona şöyle sorar: "Sen Yahudi'sin, bense Samiriyeli bir kadınım. Nasıl olur da benden su istersin?" (Yuhanna 4:9). Yuhanna okuyucularına konuyu açıklığa kavuşturmak için şu yorumu ekler: "Çünkü Yahudiler'in Samiriyeliler'le ilişkileri yoktur" (Yuhanna 4:9).
Samaritanizm dört inanç ilkesini benimser:
1) Tek bir Tanrı vardır, İsrail'in Tanrısı.
2) Tek bir peygamber vardır, Musa.
3) Tek bir kutsal kitap vardır, o da Musa tarafından aktarılan Tevrat'tır.
4) Tek bir kutsal yer vardır, o da Gerizim Dağı'dır.
(www.israelite-samaritans.com/religion, erişim tarihi: 3/1/22)
Samaritanizm Şabat'a riayet eder ve Tevrat'taki saflık yasalarına uyar. Ayrıca Fısıh Bayramı'nda kuzu kurban ederler ve Yasa'nın Tekrarı 18:15'i yerine getirecek, dünyayı yargılayacak ve ahir zamanda gerçek dini yeniden tesis edecek olan Taheb'in (Geri Dönen ya da Onarıcı) gelişini beklerler (bkz. Samiriyeli kadının Yuhanna 4:25'teki beklentisi).
Bugün Samaritanizm'in dini uygulamalarını sürdüren yaklaşık 800 Samiriyeli bulunmaktadır. Dünyanın en eski ve en küçük dini gruplarından birini oluşturmaktadırlar (www.bbc.com/travel/article/20180828-the-last-of-the-good-samaritans, erişim tarihi 3/1/22).
English
Samiriye dini / Samaritanizm nedir?
