Soru
Neoplatonizm nedir?
Yanıt
Neoplatonizm, üçüncü yüzyıldan altıncı yüzyıla kadar en yaygın olan belirli bir Yunan felsefesi akımını tanımlamak için kullanılan modern bir terimdir. Plotinus, Porphyry ve Proclus gibi filozoflar aracılığıyla, Platon'un genel fikirleri, Hristiyanlığın gücü ve başarısına yanıt vermek amacıyla uygulanmıştır. Neoplatonizm, Gnostisizm'e benzer unsurlar içerir, ancak çoğu Neoplatonist yazar Gnostik yaklaşımı reddetmiştir.
Neoplatonizmin temel fikri, zihinsel gölgeler veya metafizik yansımalar gibi olan "yayılımlar" hiyerarşisidir. Yayılımların her katmanı, gerçekliğin temel özünden bir adım daha uzaklaşmayı temsil eder. Bu şekilde, Neoplatonizm, varlığın maddeyle değil, düşünce ve zeka ile tanımlandığını savunan bir felsefi idealizm biçimi olarak kabul edilebilir.
Neoplatonik düşünceye göre, yayılmalar dizisi, diğer tüm şeylerin nihai kaynağı olan "Bir" ile başlar. Bu kaynak o kadar temeldir ki, varlığın "ötesindedir" ve herhangi bir isimle adlandırılamaz veya herhangi bir kişilik veya zihinle ilişkilendirilemez. Neoplatonizm'e göre, "Bir" tek bir varlık yayar: Saf Akıl, ki bu Bir ile imaj olarak aynıdır, ancak aynı varlık değildir. Nous olarak da adlandırılan bu yayılan gerçeklik, Neoplatonizm'in İncil'deki Tanrı'ya en yakın karşılığıdır. Akıl — nous — her şeyin standardı ve kaynağıdır.
Neoplatonizm, bu yayılma zincirini, tüm maddenin ve özellikle canlıların ardındaki kolektif ruhani enerji veya güç olan "dünya ruhu" ile sürdürür. Bu, Chi veya Qi gibi Doğu kavramlarına benzer ve Spinoza'nın felsefesi gibi panteist felsefelerle ilgilidir. Dünya ruhundan sonra maddi dünya gelir. Bu yaklaşıma göre madde, kendi başına ne iyi ne de kötüdür.
Neoplatonizme göre, insanlar nihai olarak Tek'in veya "Kaynak"ın yayılımlarıdır ve ölümle birlikte yaşam gücümüz buraya geri döner. Bu, bir anlamda ruhların yeryüzündeki yaşamdan önce var olduklarını ve ölümden sonra bir tür yaşam deneyimleyeceklerini ima eder. Neoplatonizm'de bu, bir tür reenkarnasyondur. Dünya ruhuyla daha uyumlu yaşayan ruhlar, yayılmanın daha yüksek bir seviyesine geri dönerler; uyumlu yaşamayanlar ise maddi dünyaya geri inerler. Yeterince uyumlu ruhlar, Tek Olan ile tamamen birleşir ve artık reenkarne olmazlar.
Zamanla, Neoplatonistler bu sıraya çok sayıda ara ruhani varlık da dahil olmak üzere önemli ölçüde ayrıntı eklediler.
Neoplatonizm, Kutsal Yazılarda ortaya konan gerçekle uyuşmadığı için yanlıştır. Neoplatonistlere göre, gerçekliğin nihai kaynağı Tanrı değil, bilinmeyen, kişisel olmayan bir güçtür; Kutsal Yazılar ise Tanrı'nın var olan her şeyin kaynağı olduğunu söyler (Yaratılış 1:1; Yuhanna 1:3). Önceden var olan ruhlar fikri, Neoplatonik anlamda bile, Kutsal Yazıların yaratılışımızı tasvirine aykırıdır (Zekeriya 12:1). Reenkarnasyon veya nihai bir kaynağa geri emilme fikri de, bir kişinin ölümünden sonra ne olacağına dair Kutsal Yazıların açıklamasıyla bağdaşmaz (İbraniler 9:27).
Neoplatonizm, Gnostisizm ile birçok benzerlik taşır, ancak birkaç önemli farkı vardır. Bunların en önemlileri, Demiurge ve maddi dünyanın rolü ile ilgilidir. Gnostisizm'e göre, yaratılıştan sorumlu gerçekliğin yarı kişisel kısmı olan Demiurge kusurludur ve bu nedenle, maddi olan her şey doğası gereği kötüdür. Neoplatonizm bu fikri reddeder ve maddi şeylerin ahlaki açıdan tarafsız olduğunu, kendi başlarına ne iyi ne de kötü olduklarını savunur. Neoplatonizm ayrıca Demiurge'ye Gnostisizm'den çok daha fazla saygı duyar. Plotinus gibi Neoplatonik yazarlar Gnostik felsefeyi doğrudan kınamışlardır.
Neoplatonizm, dolaylı da olsa Hristiyan tarihi ve felsefesi üzerinde bir etkiye sahipti. Hristiyan kilisesinin en büyük erken dönem düşünürlerinden biri, Maniheizm'den Hristiyanlığa geçen Augustine'dir. Maniheizm'i reddeden Augustine, önceki inancının dualizmine ve Gnostisizmine karşı çıkan birçok Neoplatonik fikri benimsemiştir. Sonunda Augustine, Neoplatonik inançlardan tamamen uzaklaşarak Hristiyan fikirlerini tamamen benimsemiştir. Ancak, şaşırtıcı olmayan bir şekilde, yazıları hala Neoplatonizmin "izlerini" taşıyordu. Hristiyan inançlarını ifade etmek için Yunan felsefe terimlerinin ve fikirlerinin kullanımı, Thomas Aquinas gibi daha sonraki filozofların çalışmalarında da devam etti.
English
Neoplatonizm nedir?
