Soru
Maniheizm nedir?
Yanıt
Maniheizm, İsa'dan birkaç yüzyıl sonra ortaya çıkmış eski bir dindir. Bu inanç Zerdüştlük ve Hristiyanlığın maksatlı bir karışımıydı ve her ikisinden de kavramlar ve terminoloji ödünç alıyordu. Maniheistler evrene, sırasıyla ışık ve karanlık tarafından temsil edilen iki rakip güç olan iyilik ve kötülüğün hâkim olduğuna inanıyorlardı. Maniheizm dini tarihsel olarak çok uzun süre hayatta kalamamış olsa da ünü devam etmiştir.
Maniheizm 3. yüzyılın ortalarında İran'da ortaya çıkmıştır. Gnostisizm gibi diğer erken sapkınlıklar gibi, fiziksel dünyanın doğası gereği kötü olduğunu ve kurtuluşun öncelikle bilgi yoluyla elde edildiğini öğretmiştir. Maniheizm'in kurucusu sadece Mani olarak bilinir ve bu aslında "Işığın Kralı" ya da "Parlayan Kişi" gibi anlamlara gelen bir unvandır. Öğretileri özellikle Hristiyanlığı eleştirmiştir. Mani, evrendeki bazı gerçeklerin insanlar tarafından kolayca anlaşılamayabileceğini öne sürdüğü için İncil'e özellikle karşı çıkmıştır.
Bu eleştiri biraz ironiktir, zira Maniheizm tarihteki en karmaşık ve dolambaçlı inançlardan biridir. İnanç, biri iyilik ve ışık, diğeri kötülük ve karanlık olan iki rakip güç arasındaki savaşın karmaşık bir öyküsüdür. Bu, hepsi de bu kozmik savaşların ayrıntılarına dayanan en az üç farklı "yaratım" içerir. Mani'nin amacı Zerdüştlüğün temel fikirlerinin çoğunu Hristiyanlık terminolojisiyle birleştirerek evrensel bir din yaratmaktı. Bu amaçla Mani sık sık İsa veya Buda gibi dini figürlerin reenkarnasyonu olduğunu iddia etmiştir.
Maniheizm'in Hristiyan teolojisinden çok Zerdüştlük gibi inançlarla ortak yönleri vardır. Bazı sözcükler ve ifadeler dışında, İncil ile Mani'nin öğretileri arasında çok az bağlantı vardır. Sonuç olarak Maniheizm Doğu'da çok daha başarılı olmuştur. Paganizm ortadan kalktıkça, Batı'da onun yerini çoğunlukla Hristiyanlık almıştır. Maniheizm kısa bir süre için Hristiyan İncili'nin başlıca rakibi oldu. Ancak bu nispeten kısa bir dönemdi ve birkaç yüzyıl içinde Maniheizm neredeyse yok oldu.
Maniheizm'in mirası iki temel yoldan gelmektedir: Tarihsel ve retorik. En eski Hristiyan teolojik eserlerinden bazıları özellikle Maniheizm'deki hatalara ve sapkınlıklara işaret etmek için yazılmıştır. Aslında, ilk büyük Hristiyan savunucularından biri olan Augustinus Maniheizm'den dönmüştür. Augustinus, Mesih'e bağlanmadan önce Maniheizm'in bir "dinleyicisi" ya da inanca yönelik herhangi bir açık yemin etmeden katılan biri olarak onun bir parçasıydı.
Modern zamanlarda Maniheizm çoğunlukla aşağılayıcı bir terim olarak kullanılmaktadır. Belirli bir bakış açısı grinin tonlarını görmezden geldiği ya da güçlü bir "biz-onlara karşı" zihniyetini benimsediği için eleştirildiğinde, genellikle "Maniheist" ya da "Neo-Maniheizm" olarak adlandırılır. Bu kelime genellikle Mani'den ve onun öğretilerinden fikirler ödünç alan mezheplere, özellikle de erken Hristiyanlık tarihinde uygulanmıştır. Ancak günümüzde kullanıldığı şekliyle bu terimin dinle pek ilgisi yoktur ve daha çok siyaset ve felsefe ile ilgilidir.
English
Maniheizm nedir?
