Soru
Thomas Aquinas'ın Beş Yolu nedir?
Yanıt
Thomas Aquinas'ın Beş Yolu, Aquinas'ın Hristiyan Tanrı'nın varlığını savunmak için kullandığı başlıca rasyonel argümanlardır. Beş Yol, tarih ve felsefe tartışmalarında sıklıkla bahsedilse de, kolayca yanlış anlaşılabilir. Eleştirmenler, Aquinas'ın bu ifadelerle kastettiği şeyi aşırı karmaşıklaştırmış, aşırı basitleştirmiş veya basitçe yanlış yorumlamışlardır. Onun asıl amacı, yaygın olarak bilinen gözlemleri kullanarak Tanrı'nın varlığı için genel, nesnel ve rasyonel bir argüman sunmaktı.
Yaygın bir yanılgı, Aquinas'ın Beş Yolu'nu Tanrı'nın varlığı için eksiksiz, kusursuz bir kanıt olarak tasarladığını varsaymaktır. Oysa gerçekte, Aquinas bunları sadece bir başlangıç, akıl ve gözlemlere dayanan argümanlara önem verenlere Tanrı'nın varlığını desteklemek için bir yol olarak görmüştür. Bu nedenle, Beş Yol, Hristiyan teolojisinin tamamı olarak değil, Tanrı'nın varlığı fikrine bir giriş olarak görmek daha doğrudur.
Öte yandan, Beş Yol'u eleştiren bazı kişiler bunları aşırı derecede basitleştirir. Bu genellikle yanlış yorumlamayla birleşir. Aquinas'ın eseri 13. yüzyılda tamamlanmıştır ve bu nedenle kullandığı terminoloji modern dilden biraz farklıdır. Örneğin, Aquinas'ın hareket kelimesini kullanımı, fiziksel hareket değil, "değişim" anlamında kullanılmıştı. Beş Yolu yorumlamak, Aquinas'ın argümanlarını ortaya koyarkenki gerçek niyetini dikkatlice incelemek gerektirir. Bu ifadeleri aşırı basitleştirerek veya Aquinas'ın diğer felsefi ifadelerini anlamadan ele almak, haksız ve yanıltıcı bir yaklaşımdır.
Aquinas'ın Beş Yolu'nu sunmanın birçok farklı stili vardır. Bunların (göreceli) basitliği aldatıcı olabilir; bu beş iddianın her biri ayrıntılı olarak incelenebilir, incelikli bir şekilde ele alınabilir ve sonsuza kadar tartışılabilir. Tartışma amacıyla, temel iddialar şu şekilde özetlenebilir:
I. Değişimden ("Hareket") Kaynaklanan Argüman
Değişim, evrende, nesnelerin "potansiyel" durumdan "gerçek" duruma geçmesi anlamında, hemen göze çarpar. Ancak bu potansiyel, henüz var olmayan bir şey içindir ve bu nedenle onu gerçekleştirmek için başka bir şeye ihtiyaç duyar. Bunu gerçekleştiren şeyin de başka bir şey tarafından gerçekleştirilmesi gerekir. Mantıken, bu değişim zinciri sonsuza kadar uzayamaz, aksi takdirde hiçbir şey değişmezdi. Bu nedenle, diğer tüm değişiklikleri gerçekleştiren, değişmeyen ve değişmeyen bir şeyin var olması gerekir. Bu ilke, zaman veya olayların sırası ile ilgili değildir. Aksine, gözlemlediğimiz değişiklikleri gerçekleştirebilecek bir şeye ihtiyaç olduğunu belirtir: Tanrı, Hareketsiz Hareket Ettirici.
Başka bir deyişle, Aquinas'ın Tanrı'nın varlığıyla ilgili ilk argümanı, tüm değişikliklerin başka bir değişikliğin sonucu olduğunu belirtir. Ancak bu değişiklikler zinciri sonsuz olamaz, bu nedenle diğer tüm değişikliklerden (hareketlerden) nihai olarak sorumlu olan, değişmeyen (hareketsiz) bir şey (hareketsiz Hareket Ettirici) olmalıdır.
II. Nedensellik Argümanı
Sebep ve sonuç evrende açıktır. Olan her şey başka bir şeyin sonucudur. Tüm olaylar, gerçekleşebilmeleri için başka bir olay veya şeye bağlıdır. Bir şey kendi kendisinin nedeni olamaz, aksi takdirde asla var olamaz. Mantıken, bu nedensellik zinciri sonsuz uzunlukta olamaz, aksi takdirde hiçbir şey var olamazdı. Bu nedenle, diğer tüm şeylerin nedeni olan, nedeni olmayan bir şey olmalıdır. Bu argüman zaman veya olayların sırası ile ilgili değildir. Aksine, tüm şeylerin varlıkları için başka bir şeye bağlı olduğu gerçeğini dikkate alır.
Başka bir deyişle, Aquinas'ın Tanrı'nın varlığını göstermenin ikinci yolu, tüm etkilerin başka bir olaydan kaynaklandığı ve bu olayın da başka bir nedenin sonucu olduğu gerçeğine dayanır. Ancak bu nedensellik zinciri sonsuza kadar uzayamaz, bu nedenle nedensiz bir neden, yani İlk Neden olan Tanrı olmalıdır.
III. Tesadüf Argümanı
Evrende gözlemlediğimiz hiçbir şey zorunlu değildir; hiçbir şey kendi başına var olmak zorunda değildir. Sık sık, ölüm, yıkım veya çürümenin kurbanı olarak varlığını yitiren şeyler gözlemleriz. Sonunda, zorunlu olmayan tüm şeyler varlığını yitirir. Ancak, her şeyin varlığını yitirmesi mümkün olsaydı ve geçmişte sonsuz bir zaman olsaydı, o zaman tüm şeyler çoktan varlığını yitirmiş olurdu. Hiçbir şey kalmazdı. Herhangi bir şeyin var olması, şu anda bile, varlığını sürdüremeyen, zorunlu olarak var olması gereken tek bir şeyin var olduğu anlamına gelir. Tesadüfi olmayan, yani varlığı başka hiçbir şeye bağlı olmayan tek bir şey olmalıdır. Bu şey var olmalıdır.
Başka bir deyişle, Aquinas'ın Tanrı'nın varlığını kanıtlamak için kullandığı üçüncü argüman veya yol, her şey geçici olsaydı, sonunda her şeyin varlığı sona ereceği şeklindedir. Bu nedenle, zorunlu olarak var olması gereken en az bir şey (tesadüfi olmayan bir şey) olmalıdır: Tanrı, Zorunlu Varlık.
IV. Mükemmellik Argümanı
Her nesnede gördüğümüz her özellik, bir standartla karşılaştırılır: Sağlık, ahlak, güç vb. Bu alanlarda içgüdüsel olarak dereceler görmemiz, o özelliği yargılamak için bir tür nihai standart olduğunu ima eder. Ve tüm karşılaştırmalı özellikler ortak bir "mükemmellik" anlayışını paylaşır. Bu, diğer tüm özellikleri yargılamak için bir tür nihai "mükemmellik" standardı olması gerektiği anlamına gelir; bu nesneler, kendi başlarına o özelliğin kaynağı veya tanımı olamazlar.
Başka bir deyişle, Aquinas'ın Tanrı'nın varlığını destekleyen dördüncü argümanı, "iyilik" veya "güç"ten bahsetmek için, bu terimleri yargılamak için mutlak bir standarda sahip olmamız gerektiğini belirtir; bu özelliklerin nihai olarak türediği başka bir şey olmalıdır: Tanrı, Nihai Standart.
V. Amaç Argümanı
Evrendeki birçok şey rastgele sonuçlara değil, belirli bir amaca "yönelir". Mıknatıslar metali aramaya veya kutuplarını hizalamaya "yönelir". Tohumlar hayvanlara değil, yetişkin bitkilere dönüşmeye "yönelir". Rastgelelikten farklı olarak bu düzenlilik, bir amaç, niyet veya zekanın işaretidir. Ancak mıknatıslar, tohumlar ve benzeri şeyler kendi başlarına zekaya sahip değildir. Bu nedenle, onların "itici gücü", davranışlarını belirleyen, sabitleyen veya tasarlayan bir tür dış zekanın sonucu olmalıdır. Bir şekilde veya mekanizma ile, tüm amaçlar ve işlevler bir tür zeki varlıktan kaynaklanmalıdır.
Başka bir deyişle, Aquinas'ın Tanrı'nın varlığını gösteren beşinci yolu, cansız madde ve enerjinin zeka veya amaç sergilemediği gerçeğini içerir. Belirli bir amacı olduğu veya amaçlı bir rol oynadığı görünen zekasız bir şey gördüğümüzde, o şeyin başka bir zeka tarafından bu amaçla yaratıldığını varsaymalıyız. Sonuçta bu, Büyük Tasarımcı olan Tanrı'ya götürür.
Beş Yol Bugün
Gördüğümüz gibi, Aquinas'ın Beş Yolu ile Tanrı'nın varlığını savunan diğer birçok yaygın argüman arasında güçlü benzerlikler vardır. Ancak, akılda tutulması gereken bazı farklılıklar da vardır.
Aquinas'ın ilk üç argümanı ortak bir temayı paylaşır: Nedensellik, mantık vb. bazı tanrıların varlığının sonucuna götürür. Modern dünyada en sık kullanılanı, ikinci argüman olan nedensellikle yakından ilgilidir ve genellikle kozmolojik argüman olarak adlandırılır.
Temel olarak, dördüncü argüman Anselm'in sunduğu ontolojik argümanla neredeyse aynıdır. Ancak Aquinas, bir şeyin varlığının kaynağına odaklandığı için bir ayrım görmüştür. Yani Aquinas, sınırlı bir nesnedeki iyilik veya gücün ancak başka, daha büyük bir kaynaktan gelebileceğini savunmuştur. Anselm'in ontolojik argümanı, teknik olarak, daha çok "mükemmellik" kavramına odaklanmaktadır. Yine de, Aquinas'ın dördüncü yolunun ontolojik argüman olarak kabul edilmesi nadir değildir.
Aquinas'ın teleolojik argümanı olarak da bilinen beşinci argüman, günümüzün Akıllı Tasarım argümanına benzer. Ancak Aquinas'ın argümanı, bireysel bileşenlerin kendi içlerinde bir tür itici güç veya inisiyatif sahibi olduğunu varsayar. Öte yandan, Akıllı Tasarım, bireysel bileşenlerin (örneğin atomlar veya enerji) akıllı bir müdahale dışında belirli bir amacı veya işlevi olmadığını varsayar. Bu ayrım, günümüzde çoğu amaç için önemsizdir. Ancak, tam anlamıyla, Aquinas'ın beşinci yolu modern Akıllı Tasarım ile aynı değildir.
Bilim adamları, Thomas Aquinas'ın Beş Yolu'nun geçerliliğini tartışmaya devam etmektedir. Modern bağlamda ne kadar yararlı oldukları tartışılsa da, teoloji ve felsefe alanlarındaki önemi abartılamaz. Tanrı'nın varlığının rasyonel savunmasının "temel seviyesi" olarak doğru bir şekilde anlaşıldığında, bunlar yararlı araçlardır.
English
Thomas Aquinas'ın Beş Yolu nedir?
