Totoo bang nabuhay si Hesus? Mayroon bang historikal na katibayan tungkol kay Hesu Kristo?

Tanong: "Totoo bang nabuhay si Hesus? Mayroon bang historikal na katibayan tungkol kay Hesu Kristo?"

Sagot: Karaniwan kung naitatanong ang katanungang ito, ang taong nagtatanong ay nagsasabing “Hindi kasali ang Bibliya.” Hindi natin pinapayagan ang ganitong ideya na hindi maikukunsiderang pinagmumulan ng ebidensiya sa pagkabuhay ni Hesus ang Bibliya. Ang Bagong Tipan ay naglalaman ng daan-daang mga nakasulat na tumutukoy kay Hesu Kristo. Mayroon pang nakapetsa ang pagsulat sa mga Ebanghelyo sa ikalawang siglo A.D., 100+ taon matapos ang kamatayan ni Hesus. Kahit na ganito pa ang kaso (na matatag naming pinaglalaban), pagdating sa mga lumang ebidensiya, ang mga isinulat na mas mababa sa dalawandaang taon matapos naganap ang isang pangyayari ay kinukunsiderang isang matibay at mapagkakatiwalaang ebidensiya. Sa pagpapatuloy, ang nakararaming mga iskolar (Kristiyano at hindi-Kristiyano) ay sinasang-ayunan na ang mga sulat ni Pablo ay totoong isinulat ni Pablo sa pagitan ng unang siglo A.D., mas mababa ng apatnapung taon matapos ang kamatayan ni Hesus. Pagdating naman sa lumang nakasulat na mga ebidensiya, ito ay isang matibay o matatag na katibayan sa pagkabuhay ng isang tao na nagngangalang Hesus sa bansang Israel noong unang siglo A.D.

Importante ring kilalanin o tanggapin na noong 70 A.D., sinakop at sinira ng mga Romano ang Jerusalem at ang halos kabuuan ng Israel, at pinatay ang mga naninirahan dito. Ang buong lungsod ay literal na sinunog! Hindi tayo dapat magulat, kung, ang karamihan sa mga ebidensiya ng pagkabuhay ni Hesus ay nasira din. Marami sa mga nakasaksi o nakakita kay Hesus ay maaring namatay rin. Ang ganitong mga katotohanan marahil ang naglimita sa bilang ng mga nakasaksi at handang magbigay ng patotoo tungkol kay Hesus.

Ikunsidera ang katotohanan na ang ministeryo ni Hesus ay halos tila naka-tuon lamang sa hindi ganun ka- importanteng lugar sa maliit na bahagi ng emperyo ng mga Romano, subalit kamangha-manghang malaking bilang ng impormasyon tungkol kay Hesus ang puwedeng makuha mula sa makamundong pinagmumulan ng kasaysayan. Ang ilan sa mga napaka-importanteng historikal na ebidensiya tungkol kay Hesus ay kalakip ng sumusunod:

Ang unang siglong Romanong Tacitus, na kinukunsiderang isa sa pinaka-wastong nag-aaral ng kasaysayan noong panahong iyon, ay nagbanggit ng salitang mapamahiing mga “Kristiyano” (“ ipinangalan mula sa salitang Christus” salitang latin ng pangalang Kristo), na Siyang nagdusa sa ilalim ni Pontio Pilato sa panahong ng pamumuno ni Tiberius. Isinulat ni Suetonius, ang pinunong kalihim ni Emperor Hadrian, na mayroong isang taong nagngangalang Chrestus (o Kristo) na nabuhay noong panahon ng unang siglo. (Annals 15:44).

Si Flavius Josephus ay isa sa pinaka-tanyag na hudyong nag-aaral ng kasaysayan. Sa kanyang mga isinulat tinutukoy niya si Santiago, “ang kapatid ni Hesus, na tinatawag na Kristo.” Mayroong kontorbersiyal na talata (18: 3) na nagsasabing, “Ngayon mayroong isang taong nagngangalang Hesus, isang matalinong tao, kung naayon ba sa batas na tawagin Siyang tao. Dahil Siya ay gumawa ng mga kahanga-hangang kabutihan…Siya ay [ang] Kristo…Siya ay nagpakita sa kanila ng buhay na muli noong ikatlong araw, tulad ng sinabi na noon pa ng mga Banal na Propeta at ang libo-libo pang mga magagandang bagay na may kinalaman sa Kanya.” Mababasa ang isang bersiyon na, “Sa ngayong panahon may isang matalinong tao na nagngangalang Hesus. Ang Kanyang asal ay maganda at Siya ay tanyag na banal o malinis. At maraming tao mula sa mga hudyo at iba pang mga bansa ang naging Kanyang mga disipulo. Hinatulan Siya ni Pilato na ipako sa krus upang mamatay. Pero yaong mga naging Kanyang Disipulo ay hindi Siya iniwan. Inihayag din nila na nagpakita Siya sa kanila tatlong araw matapos ang kanyang pagkakapako sa krus, at Siya ay buhay; marahil Siya ang Mesias, ang tinutukoy ng mga Propeta na gumawa ng mga kahanga-hangang bagay.”

Inulit din ni Julius Africanus ang sinasabi ng historian na si Thallus sa isang diskusyon sa Pagdilim ng paligid matapos ipako si Kristo sa krus (Extant Writings, 18).

Sa mga sulat 10:96 din ni Pliny the Younger, naitala sa naturang mga sulat ang nakaugaliang pagsamba ng mga Kristiyano kasali na ang katotohanang sinamba ng mga Kristiyano si Hesus bilang Diyos at ito ay katanggap-tanggap.

Kinumpirma rin ng Babilonian Talmud (Sanhedrin 43a) ang pagkakapako ni Hesus sa krus noong gabi ng Passover, at ang mga akusasyon laban kay Kristo na Siya ay nagsasagawa ng mahika at nanghihikayat sa mga hudyo na talikuran ang kanilang hudyong paniniwala.

Si Lucian ng Samosata ay pangalawang siglong Griyegong manunulat na umaming si Hesus ay sinasamba ng mga Kristiyano, nagpakilala ng mga bagong katuruan, at ipinako sa krus para sa kanila. Sinabi din niya na ang mga itinuturo ni Hesus ay naglalakip ng pagiging magkapatid ng mga mananampalataya, ang importansiya ng pagbabagong-loob, at ang importansiya ng hindi pagtanggap sa mga diyus-diyosan. Ang mga Kristiyano ay namuhay ng naayon sa mga batas ni Hesus, naniniwala na sila ay immortal, sila ay nakilala sa paghamak sa kamatayan, at ang pagtanggi sa materyal na mga bagay.

Kinumpirma rin ni Mara Bar-Serapion na si Hesus ay itinuturong isang matalino at banal na tao, kinukunsidera ng marami na Hari ng Israel, pinatay ng mga hudyo, at nanatiling buhay sa mga itinuturo ng Kanyang mga tagasunod.

At saka mayroon tayong mga Gnostic writings (Ang Ebanghelyo ng Katotohanan, Ang Apocryphon ni Juan, Ang Ebanghelyo ni Tomas, The Treatise on Resurrection, at iba pa.) ang lahat ng ito at bumabanggit kay Hesus.

Sa katunayan, halos puwede nating buuin ang Ebanghelyo mula sa mga naunang hindi-kristiyanong pinagmulan: Si Hesus ay tinawag na Kristo (Josephus), gumawa ng “mahika,” pinangunahan ang Israel tungo sa bagong katuruan, at ipinako sa krus para sa kanila (Babilonian Talmud) sa Judea (Tacitus), Subalit inangking Siya ay Diyos at muling magbabalik (Eliezar), na pinaniniwalaan ng Kanyang mga tagasunod-sinasamba Siya bilang Diyos (Pliny tho Younger).

Bilang pagtatapos, mayroong napakaraming mga ebidensiya sa pagkabuhay ni Hesu Kristo, kapwa mula sa makamundo at Biblikal na kasaysayan. Marahil ang pinakamalaking katibayan na nabuhay nga si Hesus ay ang katotohanan na libo-libong mga Kristiyano mula sa unang siglo A. D., kalakip na ang labindalawang mga Disipulo, ay handang ibigay ang kanilang mga buhay para kay Hesu Kristo. Ang mga tao ay handang mamatay sa katotohanang kanilang pinaniniwalaan, subalit walang sinuman ang handang mamatay sa sa alam na nilang isang kasinungalingan.

Balik sa Tagalog Home Page